Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING

kaarten 1 en 2 Spreiding allochtonen in Den Haag kaart 1 uit Indonesië totaal aantal ‘Indische’ allochtonen: 22 400 (5,1%) 0 250 500 m

Rita heeft de kaarten 1 en 2 in haar werkstuk geplakt. Ze heeft er vier uitspraken onder geschreven. Bij het nakijken ontdekt haar aardrijkskundeleraar dat maar één uitspraak juist is. Welke uitspraak is juist? A De ruimtelijke spreiding van Indische allochtonen en Marokkaanse allochtonen is vrijwel gelijk. B Als we naar de ruimtelijke spreiding over de stad kijken dan is er bij de Marokkaanse allochtonen meer sprake van segregatie. C De Indische allochtonen wonen vooral in het centrum van de stad. D Als we naar de ruimtelijke spreiding over de stad kijken dan is er bij de Marokkaanse allochtonen meer sprake van integratie.

Foto 1 is gemaakt in een grote stad. Op deze foto zie je een voorbeeld van A een getto. B stadsvernieuwing. C verpaupering.

diagram 1 Gemiddelde jaarlijkse migratie, periode 2000-2005 westerse migranten van buiten EU, (VS, Oost-Europa, etc.) 20.000 diagram 2 Personen met een uitkering per bevolkingsgroep (cijfers eind 2000) 34% 32% 32% 29% 28% 24% 23% 21% 15% 15% 12% ë r s e n e n e n e n r s e e n e r s r s e e n e n m a li k e z h a n T u r k kk a n s t e li a n a m s t e n e z h t o n S o I r a A f g a r o e t - w e A n t il S u r i n W e C h i u t o c M n i

Naar aanleiding van diagram 1 doet Jan de volgende uitspraken. 1 Meer dan de helft van alle migranten in de periode 2000-2005 bestond uit niet- westerse migranten. 2 Het aantal Nederlandse remigranten is 25%. → Neem de cijfers I en 2 over op het antwoordblad en schrijf erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Naar aanleiding van diagram 2 zegt Kees: “Het is opvallend dat vooral mensen uit Somalië, Irak en Afghanistan zijn aangewezen op een uitkering.” → Wat is daarvan de oorzaak?

diagram 3 Er gaan steeds meer Surinamers wonen in Almere Aantal inwoners van Surinaamse afkomst (1ste en 2de generatie) in 2004 grafiek 1 Immigratie uit Suriname

Er gaan steeds meer Surinamers wonen in Almere (zie diagram 3). Waar komen deze Surinamers vooral vandaan? A uit Utrecht B uit Amsterdam C uit Rotterdam D uit Den Haag

Uit het onderdeel ‘Immigratie uit Suriname’ (grafiek 1) blijkt dat veel Surinamers in 1975 naar Nederland kwamen. De integratie van deze groep verliep in het begin niet overal even goed. Toch is er na meer dan 25 jaar immigratie op dit moment sprake van een betere integratie van Surinamers in Nederland dan van andere allochtonen zoals Turken en Marokkanen. → Noem twee redenen voor deze betere integratie ten opzichte van andere allochtonen zoals Turken en Marokkanen.

diagram Bevolkingssamenstelling 100 4 in 2002 niet-westerse allochtonen % 90/80 0 70/60 lij k and ss e l ss e l ss e l and ede tt e l r ij lij k r ij and r ij ede r l t e s t e p l a t - O v e s t ede t - O v e a tt e l O v e N T w en T w en t W e s W e s p l

Naar aanleiding van diagram 4 doet Maarten de volgende uitspraken. 1 Het totale aandeel allochtonen bedraagt in stedelijk Twente in 2002 meer dan 40%. 2 Migranten uit de Verenigde Staten, Oost-Europa en de Antillen rekenen we tot de niet-westerse allochtonen. 3 Het percentage allochtonen in de provincie Overijssel ligt boven dat van Nederland. 4 Voor de provincie Overijssel geldt dat in stedelijke gebieden meer allochtonen wonen dan in landelijke gebieden. Welke uitspraak is juist? A 1 B 2 C 3 D 4 tekst 1 Huwelijksmigratie als hoofdprobleem voor integratie

diagram 5 Verandering in de bevolkingssamenstelling van de vier grote steden, 1995-2003 150 x1000 100 50 0 -50 -100 -150 natuurlijke verhuizing verhuizing totaal aanwas binnen van en naar (geboorte Nederland buitenland minus sterfte)

Diagram 5 laat iets zien over veranderingen in aantallen autochtonen en niet-westerse allochtonen in de vier grote steden Den Haag, Rotterdam, Amsterdam en Utrecht samen. Hieronder volgen twee uitspraken naar aanleiding van diagram 5. 1 De belangrijkste oorzaak van de toename van het aantal niet-westerse allochtonen in de vier grote steden tussen 1995 en 2003 is het migratie-overschot. 2 Naast autochtonen zijn er ook niet-westerse allochtonen die binnen Nederland verhuizen en de grote steden verlaten. Dit zullen vooral de economisch sterkeren zijn. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Vanaf het jaar 2000 neemt de emigratie en de remigratie weer toe. Twee emigratielanden voor Nederland zijn nu onder andere Canada en Turkije. → Neem deze twee landen over op het antwoordblad en schrijf achter elk land een reden van mensen om naar dit land te emigreren of te remigreren.

kaarten 3, 4 en 5 kaart 3 Besteedbaar inkomen per inwoner per provincie (x1000 euro) kaart 5 Percentage mensen met een hoog onderwijsniveau per provincie

In de klas hebben de leerlingen een discussie over de kaarten 3, 4 en 5. Carla zegt: “In provincies met veel allochtonen is het onderwijsniveau altijd laag.” Ayse zegt: “Uit de kaarten 3, 4 en 5 blijkt een duidelijk verband tussen onderwijsniveau en het besteedbaar inkomen per inwoner.” → Neem de namen van Carla en Ayse over op het antwoordblad en schrijf erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Naar aanleiding van de kaarten 3, 4 en 5 doet Leyla de volgende uitspraak: “In de provincies met een laag besteedbaar inkomen per inwoner is het percentage allochtonen ook erg klein.” Er is echter één provincie waar deze uitspraak niet voor klopt. Voor welke provincie geldt dat? A de provincie Friesland B de provincie Overijssel C de provincie Flevoland D de provincie Groningen

kaart 6 Berlijn, aandeel allochtonen per stadsdeel, 2005 tabel 1 Verdeling van de verschillende bevolkingsgroepen over vijf stadsdelen in Berlijn P Q R S T Bevolkingsaantal x 1000 320,7 347,7 315,3 233,8 252,9 Percentage buitenlanders 27,1% 6% 16,7% 3,3% 3,5% Aantal scholieren 30.809 30.756 29.284 22.641 31.454 Percentage buitenlanders onder de scholieren 39,3% 4,3% 19,5% 3,2% 2,5% Op kaart 6 staat de verdeling van allochtonen over de stadsdelen van Berlijn (de hoofdstad van Duitsland) aangegeven. De verdeling van de verschillende bevolkingsgroepen over de stad Berlijn vertoont grote overeenkomst met die in de Nederlandse grote steden.

Welke kolom heeft betrekking op stadsdeel 1 (Mitte)? A kolom P B kolom Q C kolom R D kolom S E kolom T

In welke drie wijken zul je waarschijnlijk weinig of geen zwarte scholen aantreffen? A in de stadsdelen 1, 3 en 4 B in de stadsdelen 1, 4 en 10 C in de stadsdelen 3, 9 en 10 D in de stadsdelen 3, 4 en 9

tabel 2 Een vergelijking van enkele sociaal-economische gegevens van enkele delen van de stad New York Gegevens New York City Manhattan Harlem South Bronx 1990 7.322.564 1.487.536 209.782 293.063 aantal 2000 8.008.278 1.537.195 225.211 337.497 inwoners ontwikkeling in % 9,4% 3,3% 7,4% 15,2% 1990 2.992.169 785.127 89.547 98.992 aantal 2000 3.200.912 798.144 99.225 117.342 woningen ontwikkeling in % 7,0% 1,7% 10,8% 18,5% woning- in % 1990 28,6% 17,9% 4,9% 4,9% eigendom in % 2000 30,2% 20,1% 6,5% 17,4% in % 1990 5,5% 6,4% 11,4% 10,7% werkloosheid in % 2000 5,5% 5,4% 8,7% 9,7% personen onder de in % 1990 19,3% 20,5% 39,7% 47,0% armoede- grens in % 2000 21,3% 20,0% 36,7% 43,1%

Tabel 2 geeft een aantal gegevens weer waarmee een vergelijking gemaakt kan worden tussen de sociaal-economische ontwikkelingen in verschillende delen van New York. Sommige gegevens zeggen duidelijk iets over de stadsvernieuwingsprojecten in de stad New York. → Welk gegeven uit tabel 2 zegt het meest over de stadsvernieuwing?

Welk deel van New York is er volgens tabel 2 tussen 1990 en 2000 procentueel het meest vooruitgegaan op het gebied van stadsvernieuwingsprojecten? A Manhattan B Harlem C South Bronx

In welk deel van New York zullen zich volgens tabel 2, ondanks alle verbeteringen, nog steeds de meeste sociaal-economische problemen voordoen? A Manhattan B Harlem C South Bronx

figuur 1 Aantal asielaanvragen in de eerste zes maanden van 2001 en van 2002 in een aantal Europese landen grafiek 2 Procentuele verdeling van het aantal asielaanvragen per land (eerste zes maanden) 0 r i j k an d r i j k k r i j k ed en a nd a n d g i ë g e n an d pan j e k en a n d 2002 on i n k u i t s l o s t en F r an Z w t s e r l d e r l B e l oo r w e I e r l S m a r F i n l r . K D O Z w i N e V e tekst 2

Welke twee landen in Europa kenden absoluut gezien de grootste daling in het aantal asielaanvragen in de periode 2001 – 2002 (zie figuur 1)? A België en Denemarken B Denemarken en Nederland C Duitsland en Nederland D Duitsland en België

Grafiek 2 laat de veranderingen van asielaanvragen van 1999 – 2002 zien. Het is opvallend dat er zulke grote schommelingen optreden in het aantal asielaanvragen in de verschillende landen binnen Europa (zie tekst 2). → Geef de verklaring voor het feit dat de asielaanvragen in sommige landen in korte tijd zo sterk schommelen.

Welk land kende, vergeleken met de andere Europese landen, de grootste relatieve afname in het aantal asielaanvragen in de periode 1 januari 1999 tot 1 juli 2002? Gebruik bij je antwoord grafiek 2. A België B Duitsland C Nederland D Verenigd Koninkrijk E Zweden F Zwitserland

→ Door welke pushfactor maken asielzoekers een zeer grote kans om tot een Europees land te worden toegelaten?

In Nederland houdt een instantie zich bezig met de afhandeling van de asielaanvragen en beslist of een asielzoeker mag blijven. → Wat is de naam van deze instantie?

opgave 2LEEFBAARHEID EN ZORG IN STEDELIJKE EN LANDELIJKE GEBIEDEN

figuur 2 Woningen in de vier grote steden naar eigendom per 1 januari 2000 in procenten Den Haag Legenda: Het woningbezit in Nederland is grofweg te verdelen in drie groepen eigenaren: − er zijn eigenaren die hun woning in eigen bezit hebben. − er zijn huurders die hun woning huren van een woningbouwvereniging (sociale huur). − er zijn huurders die hun woning huren van een particulier (particuliere huur).

Welke letter in de legenda van figuur 2 hoort bij sociale huur? A X B Y C Z

De verdeling van het woningbezit in de vier grote steden wijkt behoorlijk af van de verdeling die voor geheel Nederland van toepassing is. Welke bewering over het eigen woningbezit in Nederland is juist? A In de vier grote steden is meer eigen woningbezit dan in de landelijke gebieden. B In de vier grote steden is minder eigen woningbezit dan in de landelijke gebieden. C In de vier grote steden is evenveel eigen woningbezit als in de landelijke gebieden. D In de vier grote steden is er bijna geen eigen woningbezit.

tabel 3 Kenmerken van de woningvoorraad naar eigendomssector, 1998 Tevredenheid met de directe woonomgeving, 1998, in in % sociale huursector particuliere huursector koopsector (helemaal) mee eens: tevredenheid met directe woonomgeving 79% 82% 91% de bebouwing in de buurt is aantrekkelijk 64% 65% 79% vervelend om in deze buurt te wonen 6% 4% 1% ben gehecht aan deze buurt 50% 49% 58% voel me thuis in deze buurt 85% 84% 93% tevreden met de bevolking in de buurt 72% 74% 87%

In tabel 3 is aangegeven hoe tevreden de bewoners zijn over hun woonomgeving, verdeeld naar huur en koop. Hieruit blijkt dat de tevredenheid over de directe woonomgeving bij bezitters van een koopwoning groter is dan bij huurders. → Leg uit waarom dit logisch is. tabel 4 Kenmerken van de woningvoorraad naar eigendomssector, 1998 Soorten woningen naar eigendom Bouwwijze Sociale huursector Particuliere huursector Koopsector Vrijstaande eengezinswoning 0,7% 8,6% 27,1% Twee onder 1 kap woning 3,1% 4,7% 19,8% X 14,6% 8,6% 14,1% Y 31,3% 22,0% 29,0% Z 50,3% 56,1% 10,0% Totaal 100% 100% 100%

De woningvoorraad in Nederland is in tabel 4 verdeeld in vijf soorten woningen. Twee soorten woningen staan reeds in de tabel. De letters X, Y en Z geven in willekeurige volgorde drie andere soorten woningen aan. Dit zijn: − etagewoningen en flatwoningen − hoekwoningen − rijtjeswoningen / tussenwoningen Welke letter hoort bij hoekwoningen? A letter X B letter Y C letter Z

diagrammen 6, 7, 8 en 9 Huishoudens in drie wijken van Leidsche Rijn en Utrecht als geheel 60 % 50 40 30 20 10 0 6 7 8 kaart 7 Utrecht met het stadsdeel Leidsche Rijn

Aan de westkant van de A2 groeit het nieuwe stadsdeel Leidsche Rijn. In hoog tempo worden hier nieuwe woningen opgeleverd. De bovenstaande diagrammen tonen in willekeurige volgorde de samenstellingen van de huishoudens in drie wijken van Leidsche Rijn en in de stad Utrecht. Welk diagram toont de stad Utrecht? A 6 B 7 C 8 D 9

In alle grote steden is er sprake van ‘scheefhuurders’. Dat betekent dat mensen wanneer hun inkomen stijgt toch in een goedkope huurwoning blijven wonen. Ook Utrecht kent een groot aantal ‘scheefhuurders’. → Leg uit hoe de bouw van Leidsche Rijn het probleem van ‘scheefhuren’ in de stad Utrecht kan verkleinen.

Zal de woningdichtheid in Leidsche Rijn in het algemeen hoger dan, lager dan of even hoog zijn als in de oude wijken in de stad Utrecht? A lager B hoger C gelijk

foto’s 2, 3 en 4 Woningtypen foto 2 foto 3 foto 4

Elke periode kent zijn eigen bouwvormen van woningen. De foto’s 2, 3 en 4 laten drie typen woningbouw zien. In welke volgorde van oud naar jong zijn deze woningtypen gebouwd? A 2, 3, 4 B 2, 4, 3 C 3, 2, 4 D 3, 4, 2 E 4, 2, 3 F 4, 3, 2

kaarten 8, 9, 10 en 11 Resultaten bewonersonderzoek in Utrecht kaart 8 kaart 10

In 2002 en 2003 is in Utrecht een groot bewonersonderzoek uitgevoerd. Daarbij zijn onder meer de volgende onderwerpen onderzocht: − percentage werkzoekenden − achterstand van leerlingen − woninginbraken − jongerenoverlast Per wijk zijn de scores vergeleken met het gemiddelde voor de hele stad. Sommige wijken komen er dan gunstig uit. Sommige wijken gemiddeld en andere ongunstig. Bovenstaande vier kaartjes geven een beeld van de totaalscores per wijk vergeleken met het gemiddelde van de stad. Welke kaart geeft het juiste beeld? A kaart 8 B kaart 9 C kaart 10 D kaart 11

kaart 12 Geboorte-overschot geboorte-overschot kaart 13 Locaties van consultatiebureaus per 1 januari 2000

Consultatiebureaus verlenen zorg aan ouder en kind. De bureaus verrichten onder andere inentingen bij 0 – 4 jarigen, volgen de geestelijke en lichamelijke ontwikkeling van het kind en adviseren ouders bij de opvoeding van het kind.

Vergelijk kaart 12 Geboorte-overschot met kaart 13 Locaties van consultatiebureaus. In welke provincie zijn er, in vergelijking met het geboorte-overschot, erg veel consultatiebureaus? A Flevoland B Gelderland C Groningen D Zuid-Holland

Consultatiebureaus verlenen zorg aan ouder en kind. Tot welk soort gezondheidszorg behoren de ouderzorg en kindzorg? A eerstelijns gezondheidszorg B preventieve gezondheidszorg C specialistische gezondheidszorg

kaarten 14 en 15 Gezondheidsregio’s kaart 14

In willekeurige volgorde behandelen de kaarten 14 en 15 het spreidingspatroon van vestigingsplaatsen van ziekenhuizen en de vestigingsplaatsen van apotheekhoudende huisartsen (huisartsen die bij hun praktijk een apotheek hebben). → Welk van de twee kaarten geeft een overzicht van apotheekhoudende huisartsen? Verklaar je keuze.

figuur 3 ‘Als ouders bejaard zijn, moeten ze bij hun kinderen kunnen inwonen’ 90 % 100 80 0 70/60 Turken Marokkanen Surinamers Antillianen autochtonen

In 1998 is er een grote enquête gehouden bij drie leeftijdsgroepen in ons land. Figuur 3 laat zien hoeveel procent van de ondervraagde leeftijdsgroepen het eens is met de stelling ‘Als ouders bejaard zijn, moeten ze bij hun kinderen kunnen inwonen’. De ondervraagden zijn verdeeld naar afkomst en leeftijd. Achmed en Rob bestuderen de bovenstaande figuur. Zij trekken de volgende conclusies. 1 Turken zijn het minder eens met deze stelling dan Marokkanen. 2 Autochtonen vinden dat Surinamers in hun verwachtingspatroon wat betreft inwonen bij kinderen meer lijken op de allochtonen dan op de autochtonen. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

In de herkomstlanden van veel in Nederland wonende, niet-westerse allochtonen is het in huis nemen of blijven van bejaarde ouders en grootouders heel gewoon. → Geef daar twee redenen voor.

tabel 5 Aantal sterfgevallen per 1000 kinderen 1960 1980 2000 2002 Westerse Wereld (VS, Europa, Australië, Japan) 43 17 8 8 Derde Wereld (Latijns-Amerika, Azië, Afrika) 224 133 91 89 John en Mario doen voor hun sectorwerkstuk een onderzoek naar de kindersterfte in de wereld. Ze vinden tabel 5 en daaruit blijkt dat de afgelopen veertig jaar het cijfer voor kindersterfte in bijna alle landen van de wereld is gedaald. Met kindersterfte wordt het aantal sterfgevallen van kinderen jonger dan vijf jaar bedoeld.

Een factor die de hogere kindersterfte in de Derde Wereld-landen kan verklaren is ondervoeding. In veel landen is er nog steeds sprake van honger. Vooral kwalitatieve honger komt veel voor. → Leg uit wat bedoeld wordt met kwalitatieve honger.

→ Noem twee andere factoren die ervoor zorgen dat de levensverwachting in de Derde Wereld-landen minder gunstig is dan in landen van de Westerse Wereld. tabel 6 aantal inwoners per arts % inentingen bij kinderen onder de 1 jaar land X 2000 20% land Y 400 88%

Mario vindt vervolgens nog een tabel (zie tabel 6). Mario vindt dat de medische situatie in land X veel beter is dan in land Y . John is het daar niet mee eens. Met wie ben jij het eens? → Zet eerst op het antwoordblad met wie jij het eens bent, Mario of John, en leg daarna uit waarom je dat vindt.

kaart 16 Tuberculose (TBC) in een deel van de wereld Legenda: percentage kinderen van 1 jaar dat is ingeënt (gemiddelde 1995-97) <50 60 - 70 85 - 100 50 - 60 70 - 85

Kaart 16 geeft een beeld van de spreiding van inentingen tegen tuberculose bij kinderen jonger dan 1 jaar. Op de kaart zijn alleen de gebieden die gerekend worden tot de Derde Wereld opgenomen. De maker van de vraag vond het kennelijk niet nodig Europa, Noord-Amerika en Oceanië in de kaart op te nemen. → Om welke reden zal de vragenmaker dat niet hebben gedaan?

Uit de kaart blijkt een groot verschil tussen Zuid-Amerika en Afrika bij het percentage kinderen dat ingeënt wordt tegen tuberculose. Wat is de verklaring voor dit verschil? A In Afrika wordt om religieuze redenen niet ingeënt. B In Zuid-Amerika is de gezondheidszorg beter dan in Afrika. C Zuid-Amerika kent niet zulke grote steden als Afrika. D In Zuid-Amerika is het aantal inwoners per arts veel groter dan in Afrika.