Uit drie van deze herkomstlanden (zie kaart 1) hadden de immigranten bij aankomst de Nederlandse nationaliteit. Ze zijn ook allochtoon. De immigranten uit de twee andere herkomstlanden waren bij aankomst in Nederland zowel allochtoon als niet-Nederlander. → Noteer de letters waarmee deze laatste twee herkomstlanden op de kaart worden aangegeven op het antwoordblad.
Hieronder staan vier uitspraken over het wonen van allochtonen in de steden van Nederland. Welke uitspraak is juist? A Allochtonen wonen in de grote steden gelijkmatig verspreid over de verschillende wijken. B Allochtonen wonen meestal in woningen aan de rand van de stad. C De wijken rondom het centrum zijn een belangrijk vestigingsgebied voor allochtonen. D Minder allochtonen wonen naar verhouding in achterstandswijken dan in nieuwbouwwijken.
foto’s 1 en 2 Migranten in Nederland foto 1 foto 2 Nadia en Ilona maken een posterpresentatie over migranten in Nederland. Nadia heeft de foto’s uitgezocht en Ilona heeft vier teksten gevonden. Hierboven zie je twee foto’s die Nadia gekozen heeft. Hieronder staan in willekeurige volgorde vier teksten die Ilona heeft gevonden.
tabel 1 Immigratie van niet-Nederlanders naar immigratiemotief, 2003 (absolute aantallen) d i e b r A l e i s A gn i g i n e r e h s n i z e G dn e r e r d g i il m s n i ee z/e M g gn i m r o vs n i z e G e i du t S Geboorteland Afghanistan 1 892 584 3 322 3 P 758 - 273 61 65 99 Q 5 215 88 1 35 11 R 850 229 1120 56 3881 147 Indonesië 53 13 112 16 563 449 Marokko 148 55 1196 20 2929 147 Irak 5 798 249 3 178 1 S 4 274 44 - 63 4 Ghana (Afrika) 98 21 69 - 282 75 Polen 775 5 260 64 662 233 kaart 2 Deel van de wereld
In tabel 1 worden motieven voor migratie naar Nederland aangegeven voor een aantal immigrantengroepen. Op vier plaatsen ontbreken de namen van landen. In alfabetische volgorde zijn dit België, Somalië, Sudan en Turkije. Welke letter geeft de immigratie uit België weer? A letter P B letter Q C letter R D letter S
diagram 1 Deelname van niet-westerse allochtonen in de Nederlandse detailhandel (winkels) percentage werkzame bevolking de gemiddelde winst over 2001 in euro’s met eigen winkel Indiers 5,8 Chinezen Pakistanen 4,1 Surinamers Afghanen 1,7 Iraniers Iraniers 1,3 Turken Turken 1,1 Marokkanen Chinezen 1,0 Irakezen Marokkanen 0,8 Indiers Irakezen 0,7 Pakistanen Surinamers 0,6 Afghanen 3 autochtonen 1,2 autochtonen 0 1 2 3 4 5 6 % Diagram 1 gaat over de deelname van niet-westerse allochtonen en autochtonen in de Nederlandse detailhandel (winkels).
Naar aanleiding van diagram 1 staan hieronder vier uitspraken. 1 Als het om eigen winkelbezit gaat, zijn Pakistanen in verhouding minder ondernemend dan Nederlanders. 2 Er zijn naar verhouding maar weinig Surinamers die een eigen winkel beginnen maar hun gemiddelde winst is hoger dan bij Turkse ondernemers. 3 Een goede titel boven de tekst zou zijn: ‘Indiërs, Pakistanen en Afghanen meest ondernemend, minst winstgevend’. 4 Chinese winkels zijn voornamelijk te vinden in de vier grote steden. → Welke twee uitspraken zijn juist?
Volgens diagram 2 is het aantal allochtonen in Amsterdam in 2003 al bijna 50 procent. Het ligt dan ook voor de hand dat er in de komende jaren uiteindelijk meer westerse en niet-westerse allochtonen in Amsterdam zullen wonen dan autochtonen. Wat is de belangrijkste reden hiervoor? A Het geboortecijfer onder autochtonen is hoger dan onder allochtonen. B Het geboortecijfer onder allochtonen is hoger dan onder autochtonen. C Het emigratiecijfer onder allochtonen is hoger dan onder autochtonen. D Het immigratiecijfer onder autochtonen is hoger dan onder allochtonen.
tabel 2 Westerse en niet-westerse allochtonen in de vier grote steden, in absolute aantallen op 1 januari 2003 steden uit waaronder, uit uit niet-westerse landen Turkije Marokko Suriname Ned. Antillen en Aruba westerse landen P 246.512 36.614 60.835 71.537 11.714 100.985 Q 140.790 29.301 22.280 44.285 10.380 57.541 R 53.255 11.775 22.540 6.671 2.152 26.241 S 203.048 43.327 34.158 52.148 20.039 59.108
tabel 3 Enige gegevens bevolkingsonderzoek Miami, 2000 gebied bevolking huis- houdens gezinnen gezins- inkomen % Latijns- Amerikanen % Afro- Amerikanen % Blanken % Overig Allapattah 40.406 12.508 8.224 $19.141,53 72.23 18,35 6,89 2,55 Coral Way 55.951 21.363 14.105 $37.168,89 81,10 0,41 17,28 1,21 Downtown 13.932 6.379 2.633 $38.702,66 64,27 9,17 23,08 3,49 Little Havana 49.206 19.341 11.266 $15.213,16 90,08 3,79 5,14 0,96 Flagami 38.691 13.896 101.141 $26.641,30 90,08 1,85 7,68 0,36 Little Haiti 29.128 9.368 6.181 $18.887,49 14,74 64,92 4,78 15,56 Model City 23.009 7.772 5.428 $18.809,87 3,04 94,69 0,59 1,68 N.E.C. Grove 9.812 5.113 2.221 $63.617,82 35,24 2,25 60,96 1,55 Overtown 10.029 3.646 2.128 $13.211,99 19,90 74,77 3,27 2,05 S.W.C. Grove 9.141 3.477 2.082 $67.063,36 14,80 48,27 35,27 1,66 Upper East side 15.056 6.263 3.167 $35.196,16 28,60 40,10 25,09 6,21 West Flagler 41.012 14.810 10.490 $26.176,70 90,73 1,15 7,61 0,49 Wynwood 14.819 6.221 2.987 $11.293,93 58,51 17,51 21,55 2,42
Aan de Atlantische kust van Florida (de Verenigde Staten) ligt Miami. De stad Miami met ruim 360.000 inwoners is multicultureel. Bijna 55% van de bevolking is buiten de Verenigde Staten geboren. Velen daarvan komen uit het Caribisch gebied. Zo komt 23% van de bevolking van Miami (oorspronkelijk) uit Haïti. Op kaart 4 vind je in het noorden de wijk ‘Little Haiti’, genoemd naar het eiland Haïti. Je begrijpt dat deze wijk haar naam niet voor niets gekregen heeft. → Met welk aardrijkskundig begrip wordt dit verschijnsel van concentratie aangeduid dat een bevolkingsgroep in een bepaald deel van een stad woont?
In tabel 3 staan enkele kenmerken van de wijken op kaart 4. Opvallend is bijvoorbeeld dat in de wijk Downtown, het stadscentrum, het aantal huishoudens 6.379 bedraagt en het aantal gezinnen 2.633. Verreweg het grootste gedeelte van de huishoudens bestaat dus niet uit gezinnen. → Noem twee redenen waarom in het stadscentrum naar verhouding minder gezinnen wonen.
Tegenwoordig gaan veel asielzoekerscentra (AZC’s) weer sluiten. Eerst stond de plaatselijke bevolking nogal huiverig tegenover de vestiging van een AZC. Later hoorde je ook protesten tegen de sluiting van zo’n AZC. → Geef twee redenen voor de protesten van de plaatselijke bevolking als een asielzoekerscentrum weer dicht gaat.
grafiek 1 Migratie en asielverzoeken in Nederland, 1991 - 2005 x1.000 Grafiek 1 gaat over migratie en asielverzoeken in Nederland over de periode 1991 tot 2005. In willekeurige volgorde stellen de lijnen W, X, Y en Z voor: emigratie, immigratie, aantal ingewilligde asielverzoeken en aantal nieuwe asielverzoeken.
Op de stippellijntjes bij 1, 2 en 3 van tekst 7 moeten verschillende woorden worden ingevuld. In welk antwoord zijn de juiste woorden ingevuld, als je begint bij 1, vervolgens 2 en tenslotte 3? 1 2 3 A verzorgingstehuizen leefbaarheid verpaupering B verzorgingstehuizen stadsvernieuwing verpaupering C basisscholen leefbaarheid vergrijzing D basisscholen vergrijzing leefbaarheid
Men verwacht dat de gemiddelde leeftijd in Nederland de komende 25 jaar zal stijgen. Dit is onder andere afhankelijk van de huidige leeftijdsopbouw. Maar ook andere demografische factoren spelen een belangrijke rol bij deze ontwikkeling. → Noem vier andere demografische begrippen die invloed hebben op de gemiddelde leeftijd.
Naar aanleiding van diagram 3 ontstaat er in de klas een discussie over de ligging en de scores van de meest aantrekkelijke steden in Nederland. Eva zegt: “De vier grootste steden van Nederland staan allemaal in de top-tien.” Geert zegt: “De hogere scores van de gemeenten in de Randstad worden onder andere veroorzaakt door de goede bereikbaarheid in de spits per auto.” Laetitia zegt: “De aanwezigheid van een groot aantal culturele voorzieningen is een belangrijke oorzaak voor de hoge scores van Amsterdam en Utrecht.” Hatim zegt: “De nabijheid van de zee is een belangrijke oorzaak voor de hoge score van Utrecht.” Welke leerling heeft gelijk? A Eva B Geert C Laetitia D Hatim
Hieronder staat een aantal mogelijke kenmerken. A Daar is vooral restauratie. B Daar is vooral sanering. C Er wonen vooral mensen met hoge inkomens. D Er wonen veel allochtonen. E Het is een groene woonomgeving. F Er is een grote woningdichtheid. G Er staat veel hoogbouw. H Er zijn veel winkels. I Er zijn brede straten met voldoende parkeerruimte.
tabel 4 Voorzieningen gn i v eg m o eneo r g dobnaagn i no w h cs i r o t s i h ne z i uh e t o r g ) o r ue ( ne t s a l noo w ) €0001 x ( ed r aa w gn i no w s ji w r edno s l e k n i w d i ehg ili e vs r ee k r e v ne v ji r d s i m ) g i n i e w ( s i uhne k e i z ne s t r adna t ne - s i uh ne z i uhe t s gn i g r o z r e v ne - gee l p r e v n i e r t o t ua e i m ono c e s e i t ado mm o cc a t r op s neneo s t na l p ne ne k r ap ne t e ne naag t/i u s r eno w n i l a t naa wonen voor- zieningen voor- zieningen veilig- heid zorg bereik- baarheid bereik- baarheid vrije tijd Vught + 0 + 879 191 ++ - ++ - - ++ ++ 0 + + + ++ 0 25.273 Laren ++ ++ ++ 885 362 + ++ -- - - ++ ++ - ++ + + 0 0 11.674 Zeist ++ ++ 0 677 192 ++ + 0 -- + ++ ++ + ++ ++ + ++ 0 59.799 De Bilt ++ + ++ 854 219 0 - + -- - ++ ++ ++ ++ + ++ ++ -- 42.308 Driebergen ++ ++ + 803 197 - + + -- - ++ ++ ++ 0 ++ 0 ++ - 18.575 Doorn ++ ++ + 828 209 0 + ++ - p ++ ++ - + + + ++ 0 10.194 Brielle - 0 - 715 141 ++ ++ ++ 0 - ++ ++ - ++ 0 ++ + ++ 15.999 Lochem + ++ + 733 155 + ++ 0 0 p + ++ 0 0 ++ ++ - + 19.370 Hilversum ++ ++ + 790 166 ++ ++ -- -- + ++ ++ ++ + ++ -- - ++ 83.306 Naarden ++ ++ ++ 747 244 0 0 -- 0 - ++ ++ - + ++ -- ++ 0 19.947 Verklaring van de tekens: ++ zeer goed - matig + goed -- zeer matig 0 redelijk p
Naar aanleiding van tabel 4 ontstaat er een discussie in de klas. Jan zegt: “Het is nogal logisch dat de grotere steden bij de categorie voorzieningen beter scoren, want veel voorzieningen, bijvoorbeeld hoger onderwijs, vereisen een hogere drempelwaarde.” Samira zegt: “Kleinere, landelijke gemeenten scoren hoger in de categorie zorg, want de drempelwaarde voor deze voorzieningen is veel lager.” Kadriye zegt: “Er is een groot verschil tussen de verschillende plaatsen wat betreft verpleeg- en verzorgingstehuizen.” Eén van deze leerlingen trekt de verkeerde conclusie. Welke leerling is dat? A Jan B Samira C Kadriye
Carlos is 16 jaar en zit in klas 4 VMBO. Carlos en zijn ouders wonen nu in Groningen. Zijn vader krijgt een nieuwe baan aangeboden in Utrecht. Samen gaan ze op zoek naar een huis in de omgeving van Utrecht. Na bestudering van de tabel besluiten ze samen op zoek te gaan naar een huis in de onderstaande plaatsen: − Driebergen − Hilversum − Laren − Naarden De voorkeur van Carlos gaat uit naar Hilversum. Welke twee categorieën uit de tabel zullen voor Carlos de doorslag hebben gegeven? A Het heeft een groene omgeving en de verkeersveiligheid is goed. B Het uitgaan en het onderwijs zijn zeer goed. C Er is een ziekenhuis en de winkels zijn zeer goed. D Er zijn grote huizen en de bereikbaarheid met de trein is goed.
De voorkeur van de vader van Carlos gaat uit naar Laren. Wat zullen, afgaande op de tabel, daarvoor de belangrijkste redenen zijn? A In Laren heb je een ziekenhuis en er zijn veel restaurants. B Laren is goed bereikbaar met de auto en kent een goede verkeersveiligheid. C Laren heeft grote huizen en een groene omgeving. D Laren heeft veel parken en plantsoenen en is goed bereikbaar met de trein.
Uit tekst 11 blijkt hoe belangrijk voldoende geld voor medische zorg is. Figuur 2 laat dat ook zien. In figuur 2 moeten op de stippellijntjes bij de verschillende nummers de onderstaande stukjes tekst worden ingevuld: − geen inkomen − te zwak om te werken − ziek worden. Wat is het juiste antwoord? 2 3 4 A geen inkomen ziek worden te zwak om te werken B geen inkomen te zwak om te werken ziek worden C ziek worden te zwak om te werken geen inkomen D ziek worden geen inkomen te zwak om te werken
Een vergelijking tussen foto 4 en foto 5 maakt duidelijk dat we in Nederland veel meer geld hebben voor medische zorg. Met geld uit de rijke landen zouden de Kongolezen ook een levensvatbaar zorgsysteem op kunnen bouwen. Martijn en Fiona krijgen hierover een discussie. Martijn zegt dat het geld het beste geïnvesteerd kan worden in de bouw van een specialistisch ziekenhuis in de steden. Fiona zegt dat het geld het beste geïnvesteerd kan worden in lokale ziekenhuizen op het platteland. → Met wie ben jij het eens? Kies eerst voor Martijn of Fiona en geef vervolgens een argument voor je keuze.
tabel 5 Mate van ontwikkeling van landen, 2001 Ranglijst Ranglijst gn i/t h ca w e t r r evs oob n e eve g ji L b r e p n e r e dn i k l a w t n uo a r A v )/l aa t o t t o t gn % ( i k r l o aa ve j B 51 + 56 gn )/l i k aa l o t o ve t B % ( r e p n n es es n e t/r m a l a 000 t n . a/A 001 ) d g r f o/z ooh n s aa d i r e n e p eva hdno s/a r g z ll t/i e od U g ( ) e tf 0002 r e t s . b t/i n e u e g s gn n il 0001 eve e g i r g e e uZ p g ( 1 Noorwegen 1,8 19,8 15,3 413 2.769 4 2 IJsland 2,0 23,2 11,9 326 2.642 4 3 Zweden 1,6 18,1 17,4 311 2.108 3 4 Australië 1,7 20,3 12,4 260 2.213 5 5 Nederland 1,7 18,4 13,7 251 2.216 4 6 België 1,7 17,3 17,2 395 2.306 5 7 VS 2,1 21,7 12,3 276 4.499 7 8 Canada 1,5 18,7 12,7 186 2.534 5 9 Japan 1,3 14,5 17,7 197 2.009 4 10 Zwitserland 1,4 16,5 16,2 336 3.161 5 166 Guinee-Bissau 45,0 7,1 46,9 3,1 17,0 12 131 167 Dem. Rep. Kongo 40,6 6,7 46,8 2,6 7,0 onbekend 102 168 Centr. Afrikaanse Rep. 40,4 4,9 43,1 4,0 4,0 31 107 169 Ethiopië 45,7 6,1 45,8 2,9 3,0 14 101 170 Mozambique 39,2 5,6 44,0 3,2 6,0 30 140 171 Burundi 40,4 6,8 47,5 2,9 1,0 16 72 172 Mali 48,4 7,0 49,2 2,4 5,0 32 123 173 Burkina Faso 45,8 6,7 48,9 2,7 3,0 37 109 174 Niger 45,6 8,0 49,9 2,0 4,0 22 125 175 Sierra Leone 34,5 6,5 44,0 2,9 9,0 24 147
In tabel 5 staat een aantal kenmerken dat iets zegt over de mate van ontwikkeling in dat land. Zo is er in de onderste tien landen uit de tabel sprake van een lage levensverwachting. Bij de bovenste tien landen zijn de getallen van de levensverwachting echter weggelaten. Welk getal voor de levensverwachting zal er waarschijnlijk bij de meeste top-tien landen hebben gestaan? A een getal tussen 50 en 60 B een getal tussen 60 en 70 C een getal tussen 70 en 80 D een getal tussen 80 en 90
Joan is vooral geïnteresseerd in de verschillen tussen rijke landen en arme landen. In tabel 5 zijn deze twee groepen duidelijk te herkennen: de bovenste tien landen zijn rijke landen, de onderste tien zijn arme landen. Joan vergelijkt deze twee groepen landen met elkaar. Naar aanleiding hiervan noteert zij de volgende conclusies in haar werkstuk. 1 In het algemeen kun je zeggen dat hoe lager het aantal kinderen per vrouw in een land is, hoe lager de uitgaven aan de gezondheidszorg zijn. 2 In het algemeen kun je zeggen dat hoe lager de uitgaven aan gezondheidszorg in een land zijn, hoe hoger de zuigelingensterfte is. 3 In landen met een lage levensverwachting zul je in het algemeen een leeftijdsgrafiek in de vorm van een piramide zien. Welke conclusies zijn juist? A conclusies 1 en 2 B conclusies 1 en 3 C conclusies 2 en 3 D conclusies 1, 2 en 3
Naar aanleiding van bovenstaande tekst ontstaat er een discussie in de klas. Carline zegt: “Hoge bloeddruk is duidelijk een welvaartsziekte.” Janine zegt: “Hoge bloeddruk is duidelijk een armoedeziekte.” Nicoline zegt: “Dit is een duidelijk voorbeeld van preventieve zorg.” Huub zegt: “Dit is een duidelijk voorbeeld van tweedelijnszorg.” Welke twee leerlingen hebben gelijk? A Carline en Janine B Janine en Huub C Janine en Nicoline D Carline en Huub E Carline en Nicoline F Nicoline en Huub
tabel 6 Enkele gegevens van Argentinië en Bolivia kenmerken Argentinië Bolivia 1 Bevolkingsdichtheid (inwoners per km 2 in 2000) 14 8 2 Aantal inwoners x 1000 (in 2000) 38.741 8.586 3 Eiwitconsumptie (gram / inwoners per dag in 1997) 105 59 4 Geboorte-overschot in 2000 10 18 5 Sterftecijfer per 1000 inwoners in 2000 8 8 6 BNP (koopkracht in euro per inwoners) in 1998 12.407 2.531
Meneer Brouwer bespreekt in de klas tabel 6, waarin twee Zuid-Amerikaanse landen met elkaar vergeleken worden. Hij zegt: “Als je een atlaskaart bekijkt die gaat over de levensverwachting bij de geboorte, dan blijken er grote verschillen te bestaan tussen de verschillende Zuid-Amerikaanse landen.” Aan de leerlingen stelt hij de volgende vraag: “In welk land: Argentinië of Bolivia zal de levensverwachting hoger zijn?” Otto zegt: “Argentinië” en Gon zegt: “Bolivia.” Meneer Brouwer zegt: “Otto heeft gelijk.” → Geef met behulp van tabel 6 twee argumenten die Otto kan gebruiken bij het beantwoorden van de vraag van meneer Brouwer. kaart 8 Zuid-Amerika
Op Curaçao zijn naast de bevolkingssamenstelling nog andere redenen waarom de ouderenzorg op Curaçao problematisch is. Uit onderzoek blijkt ook dat de ouderenzorg slecht geregeld is en dat er een gering aantal verzorgingstehuizen is. Daarbij speelt de Antilliaanse traditie een belangrijke rol. → Leg uit hoe de Antilliaanse traditie een belangrijke rol speelt als je kijkt naar het geringe aantal verzorgingstehuizen.
De leerlingen van een vierde klas VMBO vergelijken de diagrammen 4, 5 en 6. Ze doen de volgende uitspraken. 1 Anders dan in Nederland neemt op Curaçao de vergrijzing af. 2 Evenals in Nederland neemt op Curaçao de gemiddelde levensverwachting af. 3 Evenals in Nederland neemt op Curaçao het aantal 60-plussers toe. → Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
E
C
C
A
A
B
C
B
D
A
C
B
C
B
B
B
C
C
C
C
C
E
