bron 1 Aantal lange binnenlandse vakanties van Nederlanders Zuid-Limburg Waddeneilanden West- en Midden- Twente, Salland en Brabant Twente, Salland en Groningse, Friese en Vechtstreek Drentse zandgronden O-Brabant, N-M Limb., O-Brabant, N-M Limb., Rijk v. Nijmegen Veluwe en West- en Midden- Veluwerand Groningse, Friese en Drentse zandgronden Watersportgebieden* Noordzeebadplaatsen Noordzeebadplaatsen Watersportgebieden* Overig Nederland Overig Nederland 0 500 1000 1500 x 1000 Legenda: 2002 2010 * Watersportgebieden: ‘meren in Groningen, Friesland en Noordwest-Overijssel’, ‘IJsselmeerkust’, ‘Hollandse-Utrechtse meren’ en ‘Deltagebied’.
Bron 1 laat het aantal lange en het aantal korte binnenlandse vakanties van Nederlanders zien. Achter welke letter staat de juiste duur van lange en korte vakanties? lange vakantie korte vakantie A vier dagen of langer drie dagen of korter B vijf dagen of langer vier dagen of korter C één week of langer zes dagen of korter D twee weken of langer dertien dagen of korter
Klas 4 bespreekt beide grafieken uit bron 1 tijdens de aardrijkskundeles. Margreet zegt: “Zowel de korte als de lange binnenlandse vakanties naar de Groningse, Friese en Drentse zandgronden zijn tussen 2002 en 2010 toegenomen.” Youp zegt: “De watersportgebieden en de Noordzeebadplaatsen waren zowel voor de korte als de lange vakanties van Nederlanders de twee populairste vakantiebestemmingen in Nederland in 2002.” Zasja zegt: “De kolommen bij overig Nederland geven het totaal van de lange en korte vakanties weer voor Nederland.” • Neem de namen Margreet, Youp en Zasja over op het antwoordblad en zet erachter of hun bewering juist of onjuist is.
Bron 4 laat vijf verschillende vormen van vakantieactiviteiten in Málaga en omgeving en de Sierra Nevada zien. Achter welke letter staat de juiste combinatie van foto en soort vakantie? culturele vakantie natuur- vakantie sportieve vakantie zon- vakantie A foto 1 foto 5 foto 4 foto 2 B foto 2 foto 1 foto 3 foto 5 C foto 2 foto 3 foto 1 foto 4 D foto 3 foto 4 foto 2 foto 5 E foto 4 foto 1 foto 3 foto 2 F foto 4 foto 3 foto 2 foto 1
Toeristen die het binnenland van Egypte bezoeken, moeten rekening houden met de cultuur van de Egyptische bevolking. Er zijn ook veel toeristen die kiezen voor een strandvakantie in een van de vele resorts (zie bron 6) aan de kust van de Rode Zee. Deze resorts zijn luxe vakantieverblijven, die naast hotels en restaurants ook veel recreatiemogelijkheden op hun afgebakend terrein hebben. • Geef een reden waarom toeristen in een resort minder rekening hoeven te houden met de Egyptische waarden en normen dan toeristen die het binnenland bezoeken.
Hieronder staan drie uitspraken naar aanleiding van bron 9. Uitspraak 1: Deze tien populairste landen liggen allemaal aan zee. Uitspraak 2: In Spanje, Italië en Turkije is het tijdens de paasvakantie gemiddeld warmer dan in Nederland. Uitspraak 3: Reizen naar Groot-Brittannië kost met het vliegtuig minder tijd dan met de auto. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
Een Europees vakantieland staat al lang in de top-5 van meest bezochte landen voor een vakantie door Nederlanders. Ook in 2010 stond dit land in die top-5, maar het land ontbreekt in de lijst van de tien populairste vliegbestemmingen in bron 9. • Welk Europees vakantieland wordt hier bedoeld? • Geef een reden waarom dit land niet op de lijst in bron 9 staat .
bron 10 InterRail bron 11 Prijzen InterRail Global Pass Met de tussen Global InterRail Global 30 Europese Pass-prijzen Global Pass kun je landen. onbeperkt met de trein reizen in en Jongeren 2e klas Volwassenen 2e klas Volwassenen 1e klas 65- plussers 2e klas 65- plussers 1e klas 5 dagen € 175 € 267 € 409 € 241 € 369 10 dagen € 257 € 381 € 583 € 343 € 525 15 dagen € 298 € 422 € 646 € 380 € 582 22 dagen € 329 € 494 € 756 € 445 € 681 1 maand € 422 € 638 € 977 € 575 € 880
Een aantal uitspraken over een vakantie in Marokko: a Marokko is een culturele bestemming. Veel toeristen komen er de prachtige steden bezoeken. b Marokko heeft een tijdsverschil van één uur met Nederland, omdat Marokko ten zuiden van Nederland ligt. c Marokko is in vergelijking met Nederland een goedkoop vakantieland; de prijzen voor levensonderhoud zijn lager. d Marokko ligt in Afrika. De enige manier om daar te komen is met het vliegtuig. • Neem de letters a, b, c en d van de uitspraken over op het antwoordblad en geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Afghanistan zal eerst politiek stabiel moeten worden om het toerisme echt te kunnen ontwikkelen. Er moeten ook plannen worden uitgevoerd om toerisme te stimuleren. In de tekst van bron 21 wordt het aanleggen van een infrastructuur, zoals wegen en wandelpaden, genoemd om het toerisme te stimuleren in Band-e Amir. • Noem, naast het aanleggen van een infrastructuur en politieke stabiliteit, nog een maatregel om het toerisme te stimuleren in Band-e Amir. bron 22 Krantenartikel
Menselijk handelen kan de doorstroomsnelheid in de kringloop van water versnellen of vertragen. Voorbeelden van menselijk handelen: a asfaltering van het oppervlak b ontbossen c stuwdam aanleggen d wadi aanleggen in een woonwijk • Neem de letters a, b, c en d over op het antwoordblad en geef bij elk van de voorbeelden van menselijk handelen aan of de doorstroomsnelheid in de kringloop van water erdoor wordt versneld of vertraagd . bron 24 Schema van een rivierenstelsel in Europa
Welke bewering over het rivierenstelsel in bron 24 is juist? A De rivieren in gebied B en gebied C zijn van oorsprong regenrivieren. B De rivier in gebied B ontspringt in het middelgebergte. C Gebied B en gebied C vormen samen een stroomgebied. D Lijn A vormt de waterscheiding tussen gebied B en gebied C.
Over het rivierenstelsel uit bron 24 wordt een aantal uitspraken gedaan. Welke uitspraak is juist? A Bij westenwind zal er meer neerslag vallen in gebied B dan in gebied C. B De hoofdrivier heeft de hoogste stroomsnelheid in de middenloop. C De zijrivieren van gebied B voeren het water af van de hoofdrivier. D In gebied C ontstaat stuwingsneerslag bij noordwestenwind.
Zowel in Nederland als in Niger (zie bron 25) komt verzilting voor, maar de oorzaken kunnen verschillend zijn. Oorzaken voor verzilting zijn: 1 een heet en droog klimaat 2 een open monding van de rivieren en zee 3 kwelwater 4 oppervlakte-irrigatie 5 zeespiegelstijging Welke oorzaken zijn van toepassing op Nederland? A 1, 2 en 4 B 2, 3 en 5 C 2, 4 en 5 D 3, 4 en 5
De Grensmaas bij Borgharen in Zuid-Limburg krijgt meer ruimte door verlaging van de uiterwaarden en verbreding van de stroomgeul . In bron 27 worden schematisch acht oplossingen weergegeven om rivieren meer ruimte te geven. Welke twee maatregelen uit bron 27 horen bij de Grensmaas bij Borgharen? A maatregel 1 en 2 B maatregel 1 en 5 C maatregel 3 en 5 D maatregel 4 en 6 E maatregel 5 en 8 F maatregel 7 en 8
Zie bron 28. De vallei van El Grado had al in de vorige eeuw last van overstromingen. In de vallei ligt een gebied met intensieve landbouw. • Geef eerst aan of door de aanleg van de El Gradostuwdam de kans op overstromingen stroomafwaarts van de dam groter is geworden, kleiner is geworden of gelijk is gebleven. • Geef vervolgens een argument voor je keuze.
Door het versterkt broeikaseffect stijgt de gemiddelde temperatuur op aarde. Landen zoals Nederland en Bangladesh krijgen door de gevolgen van zo’n temperatuurstijging een groot probleem. • Noem eerst het probleem dat hierdoor ontstaat voor Nederland en Bangladesh. • Geef daarna een argument waarom dit probleem voor Bangladesh wel eens groter zou kunnen zijn dan voor Nederland.
Achter welke letter staan de juiste woorden die in bron 29 ingevuld moeten worden in plaats van 1, 2 en 3? 1 2 3 A luchtvervuiling verzilting hout B luchtvervuiling zure regen aardgas C watervervuiling verzilting aardgas D watervervuiling zure regen benzine E zure regen luchtvervuiling benzine F zure regen luchtvervuiling hout
In bron 30 staan twee manieren van energieopwekking. Op school hebben drie leerlingen hierover een discussie. − Driss zegt: “Dit is slim bedacht. We kunnen zo besparen op fossiele brandstoffen.” − Mariëlle zegt: “In 2020 is de helft van de Nederlandse energieopwekking duurzaam.” − Stefano zegt: “Dit is géén voorbeeld van alternatieve duurzame energie. Dat zijn alleen waterkracht, windenergie en zonne-energie.” • Neem de namen Driss, Mariëlle en Stefano over op het antwoordblad en zet erachter of hun uitspraak juist of onjuist is.
In bron 31 zie je verschillende energiebronnen. De afbeeldingen tonen, in alfabetische volgorde, de volgende manieren van opwekking: 1 geothermische energie 2 getijdenenergie 3 hydro-elektriciteit 4 kernenergie 5 windenergie • Schrijf de letters a, b, c, d en e van de afbeeldingen in bron 31 op het antwoordblad en zet er het cijfer 1, 2, 3, 4, of 5 achter van de juiste manier van opwekking.
In sommige delen van Afrika, vooral in de Sahelzone, valt heel weinig neerslag. De mens zorgt hier nog voor extra droogteproblemen. Oorzaak en gevolgen van deze droogteproblemen zijn, in willekeurige volgorde: 1 grote sterfte van mensen en dieren 2 de vegetatie verdwijnt 3 toename bevolkingsdichtheid in een bepaald gebied 4 meer vee • Wat is de juiste volgorde van de menselijke oorzaak en gevolgen daarvan? Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 in de juiste volgorde over op het antwoordblad.
In bron 33 zie je dat er in 2009 in veel landen een extreme droogte was. Ook veel landen die aanzienlijk bijdragen aan de wereldvoedselproductie hadden te maken met extreme droogte. Welk gevolg had de droogte op het aanbod en de prijs van voedsel en wat waren de uiteindelijke gevolgen? aanbod van voedsel prijs van voedsel uiteindelijk gevolg A is gelijk gebleven is gelijk gebleven geen hongersnood in de gebieden die door droogte getroffen zijn B is groter geworden door extra oogsten is lager geworden geen hongersnood C is kleiner geworden door misoogsten is hoger geworden hongersnood in arme gebieden D is kleiner geworden door misoogsten is gelijk gebleven hongersnood in de gebieden die door droogte getroffen zijn
In bron 34 is te lezen dat bij de teelt van katoen veel water verbruikt wordt. 41% van het verbruikte water verdampt tijdens het groeien van de katoenplant. Welk nadelig gevolg ontstaat door de verdamping van water bij de katoenteelt? A drainage van de bodem B verontreiniging van de bodem C verzilting van de bodem
Bron 37 laat per land het percentage mensen zien dat toegang tot goede waterbronnen heeft. • Geef eerst aan in welk werelddeel de meeste landen liggen waar de bevolking volgens bron 37 het minst toegang heeft tot goede waterbronnen. • Geef vervolgens een reden waarom de bevolking in dit werelddeel onvoldoende toegang tot goede waterbronnen heeft.
Het watertekort in Egypte is zo groot dat de beschikbare hoeveelheid water per persoon ver onder de internationale norm voor waterarmoede ligt. Die norm is 1000 kubieke meter (m 3 ) per persoon per jaar. • Geef met behulp van bron 38 een verklaring voor de verandering in de beschikbare hoeveelheid water per persoon per jaar in Egypte tussen 1950 en 1995.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
B
D
E
A
B
C
C
B
D
A
B
B
B
C
C
B
C
