bronnen

Eindexamen beeldende vakken vmbo gl/tl 2008, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer
dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling
meegeteld.

opgave 1Verzameld op straat

Hans Eijkelboom is een kunstenaar die jarenlang elke dag de straat op ging om voorbijgangers te fotograferen. Deze personen waren er zich meestal niet van bewust dat ze op de foto werden gezet. Eijkelboom verzamelde…

Hans Eijkelboom is een kunstenaar die jarenlang elke dag de straat op ging om voorbijgangers te fotograferen. Deze personen waren er zich meestal niet van bewust dat ze op de foto werden gezet. Eijkelboom verzamelde al deze foto’s en maakte er een boek van. Elke pagina uit dit boek bevat een serie foto’s die hij op één bepaalde datum maakte. Op afbeelding 1 zie je zo’n pagina. Het is een serie van 21 foto’s, getiteld Woensdag 4 augustus 1999, Zwijndrechtsebrug, 13.30 – 14.15 uur.

12p
Bekijk afbeelding 1.
Je ziet aan de foto’s dat het op woensdag 4 augustus 1999 een zomerse dag
was.
Noem twee kenmerken van de personen waaraan je kunt zien dat het toen
een warme dag was.
22p
Bekijk afbeelding 1.
De personen lijken zich er niet van bewust dat ze worden gefotografeerd.
Noem twee kenmerken van de personen waardoor die indruk wordt gewekt.
Eijkelboom fotografeerde niet alle voorbijgangers op de trap: hij maakte bewust keuzes welke personen hij wél en welke personen hij níet zou fotograferen.
32p
Bekijk afbeelding 1.
Noem, naast de antwoorden op de vragen 1 en 2, twee kenmerken die alle
door Eijkelboom gefotografeerde personen hebben.
43p
Bekijk afbeelding 1.
Ná het fotograferen heeft Eijkelboom van de afzonderlijke foto’s een eenheid
gemaakt. Dat deed hij onder meer door de foto zó te maken dat elke persoon
beeldvullend werd.
Noem nog drie manieren waarop Eijkelboom achteraf van de foto’s een
eenheid maakte.
Bekijk afbeelding 1.
54p
Hans Eijkelboom noemde al het werk dat hij eind jaren 90 maakte in eerste
instantie Fotografisch Dagboek. Een aantal jaren later veranderde hij deze titel
in Fotonotities.
Licht aan de hand van het werk op afbeelding 1 zowel de benaming
Fotografisch Dagboek toe als de benaming Fotonotities.
Ellie Uyttenbroek en Ari Versluis maakten eind jaren 90 van de vorige eeuw reeksen foto’s van mensen die ze ‘van de straat plukten’. Ze kozen daarvoor personen die zij karakteristiek vonden voor een bepaalde groep,…

Ellie Uyttenbroek en Ari Versluis maakten eind jaren 90 van de vorige eeuw reeksen foto’s van mensen die ze ‘van de straat plukten’. Ze kozen daarvoor personen die zij karakteristiek vonden voor een bepaalde groep, zoals bijvoorbeeld skaters of kakkers. Op afbeelding 2 zie je het werk Corpsballen, bestaande uit twaalf foto’s. Corpsballen zijn mannelijke studenten die als ‘bekakt’ bekend staan. Voor deze reeks poseerden twaalf jongens.

63p
Bekijk afbeelding 2.
Ook deze foto’s vormen samen een eenheid.
Noem drie kenmerken van de houding of de gezichtsuitdrukking van de
jongens waardoor eenheid ontstaat.
73p
Noem nog drie andere manieren waarop eenheid in de reeks is ontstaan.
81p
Bekijk afbeelding 2.
Ben je van mening dat deze fotoreeks een goede karakterisering van
corpsballen is? Beargumenteer je antwoord.
91p
Vergelijk afbeelding 1 en 2.
Beide werken kun je portretten noemen. Hoewel op beide werken meerdere
personen staan, zijn het géén groepsportretten.
Geef voor deze laatste bewering één argument. Betrek in je antwoord beide
werken.
101p
Vergelijk afbeelding 1 en 2.
Door wie zou je het liefst gefotografeerd willen worden: door Eijkelboom of
door Versluis en Uyttenbroek? Beargumenteer je antwoord.

opgave 2Het Rijksmuseum, toen en nu

Aan het eind van de negentiende eeuw besloten een paar Nederlandse verzamelaars hun particuliere collecties aan de overheid te schenken. Het betrof verzamelingen, die – als ze in één gebouw bij elkaar zouden worden…

Aan het eind van de negentiende eeuw besloten een paar Nederlandse verzamelaars hun particuliere collecties aan de overheid te schenken. Het betrof verzamelingen, die – als ze in één gebouw bij elkaar zouden worden gebracht – een mooi overzicht van de Nederlandse kunst zouden geven. Zo’n gebouw moest echter toen nog wel worden ontworpen. Daarvoor werd een prijsvraag uitgeschreven. Verschillende architecten dienden een ontwerp in. De Duitse architect Ludwig Lange werd winnaar. Op figuur 1 zie je zijn ontwerptekening.

figuur 1
112p
Bekijk figuur 1.
In de negentiende eeuw werden veel openbare gebouwen in een klassieke
bouwstijl opgetrokken.
Leg aan de hand van twee argumenten uit waarom ook dit gebouw destijds
in een klassieke stijl werd ontworpen.
124p
Bekijk figuur 1.
Geef vier voorbeelden van het klassieke karakter van dit gebouw.
Alhoewel dit ontwerp de eerste prijs won, werd het niet uitgevoerd: men vond het te klassiek om Nederlandse kunst te herbergen. Daarom werd er een nieuwe prijsvraag uitgeschreven. Deze tweede prijsvraag werd gewonnen…

Alhoewel dit ontwerp de eerste prijs won, werd het niet uitgevoerd: men vond het te klassiek om Nederlandse kunst te herbergen. Daarom werd er een nieuwe prijsvraag uitgeschreven. Deze tweede prijsvraag werd gewonnen door Pierre Cuypers. Op afbeelding 3 zie je een ontwerptekening en op afbeelding 4 zie je het museum nadat het opgeleverd was. Het gebouw kreeg de benaming Het Rijksmuseum, een gebouw met veel tentoonstellingszalen rondom twee binnenhoven.

134p
Bekijk afbeelding 3.
Ook dit ontwerp kreeg felle kritiek: het zou te veel op een middeleeuwse kerk
lijken.
Noem vier kenmerken die naar een middeleeuwse kerk zouden verwijzen.
Aan het gehele exterieur van Het Rijksmuseum werden tegels en reliëfs aangebracht. Op deze tegels en reliëfs zie je onder meer beelden van belangrijke gebeurtenissen en van beroemde personen uit de Nederlandse…

Aan het gehele exterieur van Het Rijksmuseum werden tegels en reliëfs aangebracht. Op deze tegels en reliëfs zie je onder meer beelden van belangrijke gebeurtenissen en van beroemde personen uit de Nederlandse geschiedenis. Op afbeelding 5, 6 en 7 zie je daar voorbeelden van.

144p
Bekijk afbeelding 5, 6 en 7.
De tegels en reliëfs op de gevels hebben diverse functies, onder meer een
didactische: ze zouden de voorbijganger iets moeten leren over de Nederlandse
geschiedenis.
Noem twee andere functies van de tegels en reliëfs en licht deze beide
functies toe.
Cuypers’ bemoeienissen met Het Rijksmuseum gingen verder dan het ontwerpen van het gebouw: hij hield zich ook bezig met het interieur en de looproute die een bezoeker langs de kunstwerken zou moeten afleggen. Op…

Cuypers’ bemoeienissen met Het Rijksmuseum gingen verder dan het ontwerpen van het gebouw: hij hield zich ook bezig met het interieur en de looproute die een bezoeker langs de kunstwerken zou moeten afleggen. Op figuur 2 zie je de plattegrond van de eerste verdieping. Daarop zie je de indeling in zalen zoals die toen werd bepaald. De stippellijn geeft aan in welke richting de bezoeker bij voorkeur de kunstwerken diende te bekijken.

figuur 2
152p
Bekijk figuur 2.
De looproute langs de kunstwerken was chronologisch van opzet.
Noem twee voordelen van een looproute die chronologisch van opzet is.
De Nachtwacht, het beroemdste schilderij van Rembrandt, werd op de achterwand van de Rembrandtzaal tentoongesteld. Het formaat van dit schilderij is ongeveer 4,5 m x 3,5 m.
163p
Bekijk figuur 2.
Het belang van dit schilderij wordt onder meer door de indeling van het museum
benadrukt.
Geef voor deze bewering drie argumenten.
De collectie van Het Rijksmuseum breidde zich in de loop van de tijd uit en werd zo omvangrijk dat nieuwe expositieruimtes noodzakelijk bleken. Op figuur 3 zie je op de plattegrond de indeling van de eerste…

De collectie van Het Rijksmuseum breidde zich in de loop van de tijd uit en werd zo omvangrijk dat nieuwe expositieruimtes noodzakelijk bleken. Op figuur 3 zie je op de plattegrond de indeling van de eerste verdieping zoals die aan het eind van de twintigste eeuw was.

figuur 3
171p
Vergelijk figuur 2 en 3.
Welke oplossing koos het museum om meer expositiemogelijkheden te
creëren?
Tegenwoordig maken museumbezoekers vaak gebruik van een audiotoer. Figuur 3 geeft ook aan in welke zalen zich de ‘topstukken‘ van Het Rijksmuseum bevinden: ze zijn op de plattegrond gemerkt met een *; de stippellijn…

Tegenwoordig maken museumbezoekers vaak gebruik van een audiotoer. Figuur 3 geeft ook aan in welke zalen zich de ‘topstukken‘ van Het Rijksmuseum bevinden: ze zijn op de plattegrond gemerkt met een *; de stippellijn geeft de route aan om er te komen.

183p
Noem drie voordelen die een audiotoer voor de bezoeker heeft.
Onlangs is een start gemaakt met een grootschalige renovatie van Het Rijksmuseum. Net als in de negentiende eeuw werd hiervoor een prijsvraag uitgeschreven. De Spaanse architecten Cruz en Ortiz werden winnaar. Bij…

Onlangs is een start gemaakt met een grootschalige renovatie van Het Rijksmuseum. Net als in de negentiende eeuw werd hiervoor een prijsvraag uitgeschreven. De Spaanse architecten Cruz en Ortiz werden winnaar. Bij het ontwerpen was een van hun uitgangspunten de oorspronkelijke opzet van Cuypers weer tot leven te wekken. Op figuur 4a zie je een maquette en op figuur 4b een still voor een van de binnenhoven.

figuur 4a
figuur bij de opgave
figuur 4b
figuur bij de opgave
191p
Bekijk figuur 2, 3, 4a en 4b.
Ben je van mening dat de huidige verbouwing van de binnenhoven recht
doet aan het oorspronkelijke ontwerp van Cuypers?
Beargumenteer je antwoord.

opgave 3Een atelier vol knappe koppen

Rembrandt van Rijn (1606 – 1669) was een hartstochtelijk verzamelaar. Hij verzamelde gebruiksvoorwerpen, voorwerpen uit de natuur en kunstobjecten uit de oudheid. In zijn woonhuis in Amsterdam bewaarde hij – grenzend…

Rembrandt van Rijn (1606 – 1669) was een hartstochtelijk verzamelaar. Hij verzamelde gebruiksvoorwerpen, voorwerpen uit de natuur en kunstobjecten uit de oudheid. In zijn woonhuis in Amsterdam bewaarde hij – grenzend aan zijn atelier – allerlei voorwerpen in een zogenaamde kunstcaemer. In zijn atelier werkte Rembrandt niet alleen: hij leidde veel leerlingen op in het schildersvak. Op afbeelding 8 zie je een reconstructie van de kunstcaemer in zijn woonhuis.

203p
Rembrandt haalde regelmatig voorwerpen uit de kunstcaemer en nam die mee
naar zijn atelier.
Geef drie bedoelingen die Rembrandt daarmee had.
212p
Bekijk afbeelding 8.
In de kunstcaemer zie je onder meer voorwerpen uit de natuur en kunstobjecten
uit de oudheid.
Geef twee voorbeelden van voorwerpen uit de natuur.
221p
Geef één voorbeeld van kunstobjecten uit de oudheid.
232p
Bekijk afbeelding 8.
Naast voorwerpen uit de natuur en uit de oudheid zie je ook
gebruiksvoorwerpen.
Geef twee voorbeelden van gebruiksvoorwerpen.
Op afbeelding 9 zie je een ets van Rembrandt. Je ziet een van zijn leerlingen die bij kaarslicht een buste natekent. In de zeventiende eeuw beschikte men nog niet over elektriciteit.
241p
Bekijk afbeelding 9.
Oefeningen, zoals hier het natekenen van een buste bij kaarslicht, werden door
Rembrandt als een belangrijk onderdeel van de opleiding tot schilder gezien.
Noem één effect dat door het kaarslicht op de buste ontstaat.
251p
Breng het nut van de tekenoefening in verband met de rol die licht en donker
spelen in het oeuvre van Rembrandt en in dat van zijn leerlingen.
261p
De wijze waarop Rembrandt licht en donker in zijn schilderijen toepast wordt
genoemd
A clair-obscur.
B close-up.
C complementair contrast.
Veel schilderijen van Rembrandt zijn portretten. Naast zijn eigen familie en bekenden schilderde hij ook personen uit het verleden. Op afbeelding 10 zie je het schilderij Aristoteles uit 1653. Rembrandt maakte het…

Veel schilderijen van Rembrandt zijn portretten. Naast zijn eigen familie en bekenden schilderde hij ook personen uit het verleden. Op afbeelding 10 zie je het schilderij Aristoteles uit 1653. Rembrandt maakte het schilderij in opdracht van Antonio Ruffo, een rijk Italiaans edelman. De staande man op het schilderij op afbeelding 10 is Aristoteles; de buste is van Homerus. Beiden zijn filosofen uit de Griekse oudheid. Op afbeelding 11 zie je een buste van Homerus en op afbeelding 12 een buste van Aristoteles. Deze bustes bevonden zich in de verzameling van Rembrandt.

272p
Vergelijk afbeelding 10, 11 en 12.
Rembrandt heeft beide bustes in het schilderij op afbeelding 10 verwerkt.
Met de buste op afbeelding 11 heeft hij dat op een andere manier gedaan dan
met de buste op afbeelding 12.
Licht deze uitspraak toe. Betrek in je antwoord beide bustes.
Het paleis van Ruffo was één grote verzameling van schilderijen van beroemde kunstenaars. Desondanks was Ruffo voortdurend op zoek naar aanvullingen op zijn collectie.
282p
Rembrandt en Ruffo waren beiden verzamelaars.
Het aanleggen van een verzameling is bij Rembrandt vanuit een ander streven
ontstaan dan bij Ruffo.
Leg uit welke bedoelingen Ruffo had met het aanleggen van zijn collectie en
welke bedoelingen Rembrandt ermee had.

opgave 4Schwitters

Kurt Schwitters, een Duitse kunstenaar, verbleef in 1922/1923 enige tijd in Nederland. Tijdens de vele tochten die hij door ons land maakte, verzamelde hij kaartjes, voorwerpen en materialen die hij her en der…

Kurt Schwitters, een Duitse kunstenaar, verbleef in 1922/1923 enige tijd in Nederland. Tijdens de vele tochten die hij door ons land maakte, verzamelde hij kaartjes, voorwerpen en materialen die hij her en der aantrof. Op afbeelding 13 en 14 zie je twee werken waarin hij een aantal van zijn verzamelde spullen verwerkte.

292p
Bekijk afbeelding 13 en 14.
Deze werken bevatten enerzijds voorwerpen die verwijzen naar de werkelijkheid,
anderzijds zijn deze abstract.
Noem twee voorwerpen die verwijzen naar de werkelijkheid.
301p
Bekijk afbeelding 13.
Het werk is een beeldverslag van een dag uit het leven van Schwitters.
Geef voor deze bewering één argument.
311p
Bekijk afbeelding 13 en 14.
De werken zijn
A assemblages.
B collages.
C installaties.
Deze werken werden – samen met andere werken van Schwitters – in de jaren dertig van de vorige eeuw in een Rotterdams museum tentoongesteld. Een criticus noemde het destijds ‘kunstpuzzels’.
322p
Bekijk afbeelding 13 en 14.
Het begrip puzzel in deze benaming kan hier zowel positief als negatief worden
uitgelegd.
Leg uit dat het begrip puzzel hier zowel een positieve als een negatieve
lading kan hebben.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.