opgave 1Handelsakkoord
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.
Robber2, het handelsbedrijf van Robbert, importeert spijkerbroeken vanuit
de Verenigde Staten (VS) naar de Europese Unie (EU). Tussen de VS en
de EU is geen sprake van volledig vrije handel. De handel wordt op
verschillende manieren bemoeilijkt. De producent in de VS die
spijkerbroeken aan Robber2 levert, heeft daar last van.
11pDe EU beschermt haar eigen economie door invoerrechten te heffen op
importproducten, ook op de spijkerbroeken die Robber2 importeert.
Op welke manier beschermen invoerrechten de producenten van
spijkerbroeken in de EU?

Amerikaanse spijkerbroeken worden hierdoor in de EU duurder.

Amerikaanse spijkerbroeken worden hierdoor in de EU goedkoper.

Spijkerbroeken uit de EU worden hierdoor in de VS duurder.

Spijkerbroeken uit de EU worden hierdoor in de VS goedkoper.
Een importbedrijf is dagelijks bezig met het omwisselen van euro’s in
dollars.
Een verandering van de wisselkoers kan negatieve, maar ook positieve
gevolgen hebben voor Robber2.
Gebruik informatiebron 1.
22pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2), (3) en (4) op je antwoordblad.
Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen
haakjes staan.
De koers van de dollar is na 27-7-2014 …(1)… (gedaald / gestegen).
Daardoor …(2)… (daalt / stijgt) de importprijs in euro’s van spijkerbroeken
uit de VS in …(3)… (de EU / de VS). Als Robber2 de consumentenprijs
handhaaft, zal zijn brutowinst …(4)… (dalen / stijgen).
In de krant leest Robbert een artikel over de handel tussen de VS en de
EU.

“De VS en de EU staan op het punt een handelsakkoord te sluiten. Momenteel wordt de handel tussen beide landen geremd door protectionisme, bedoeld om de eigen economieën te beschermen. Het handelsakkoord zal de economische groei van beide landen bevorderen.”
Gebruik informatiebron 2.
31pDe EU en de VS hebben samen een zeer groot aandeel in de
wereldeconomie.

Bereken het aandeel van beide economieën samen in procenten van
de wereldeconomie. Schrijf je berekening op.
41pDoor het handelsakkoord kunnen de gemiddelde inkomens van burgers in
de EU toenemen.
Hieronder staan drie economische verschijnselen:
1 Werkloosheid in de EU daalt.
2 Werkgelegenheid in de EU stijgt.
3 Exportopdrachten voor de EU stijgen.
In welke regel staan de verschijnselen in een zodanige volgorde dat een
logische gedachtegang ontstaat?

handelsakkoord
→ 1
→ 2
→ 3
→ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers

handelsakkoord
→ 1
→ 3
→ 2
→ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers

handelsakkoord
→ 2
→ 1
→ 3
→ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers

handelsakkoord
→ 2
→ 3
→ 1
→ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers

handelsakkoord
→ 3
→ 1
→ 2
→ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers

handelsakkoord
→ 3
→ 2
→ 1
→ hoger gemiddeld inkomen EU-
burgers
51pEen onderdeel van het handelsakkoord is dat de VS en de EU dezelfde
kwaliteitseisen stellen aan producten. Een bedrijf uit bijvoorbeeld India,
dat zowel aan de VS als aan de EU levert, kan hier voordeel van hebben.

Leg uit dat dit bedrijf uit India hier voordeel van kan hebben.
opgave 3De Boskabouter
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.
In Groningen ligt attractiepark De Boskabouter. Het
is een park waar veel gezinnen komen voor een
gezellig dagje uit. Het park heeft een speeltuin, een
kinderboerderij en een snackrestaurant.
111pVijftien jaar geleden begon Berend Botje met het park. Het eerste jaar
was er alleen een speeltuin en een verkooppunt voor ijsjes en drankjes.
De omzet in het eerste jaar was € 75.000.
Welke omschrijving van het begrip omzet is juist?

de opbrengst van de inkopen

de opbrengst van de verkopen

de winst na aftrek van de bedrijfskosten

de winst voor aftrek van de bedrijfskosten
121pIn de beginjaren ging het goed met het park. Berend heeft flink kunnen
investeren in het attractiepark en het snackrestaurant. Hierdoor zijn de
bedrijfskosten wel gestegen.

Welke bedrijfskosten zijn gestegen als gevolg van deze investeringen?
Leg je antwoord uit.
Behalve aan de opbrengst uit entreegelden verdient het attractiepark ook
aan het snackrestaurant. Per dag komen er gemiddeld 460 bezoekers
naar het snackrestaurant.
Gebruik informatiebron 5.
132pBereken de totale bestedingen in het snackrestaurant op een gemiddelde
dag. Schrijf je berekening op.
Het lukt De Boskabouter het laatste jaar niet om winst te maken. Het
aantal bezoekers loopt terug en de kosten stijgen. Berend zoekt, samen
met zijn vrouw Barbara, naar oplossingen om het park weer winstgevend
te maken.
141pBerend wil het aantal medewerkers beperken. Zo kunnen entreekaartjes
ook ‘online’ worden gekocht. Bezoekers betalen online en printen zelf de
kaartjes uit. Dat is voordeliger voor het park en er zijn ook voordelen voor
de bezoekers.

Noem een voordeel voor de bezoekers van de online kaartjesverkoop.
Barbara wil de entreeprijs verhogen, maar Berend wil de prijs juist
verlagen. Zij willen meer informatie. Daarom laten ze studenten van het
ROC Zuidlaren een onderzoekje uitvoeren over de hoeveelheid bezoekers
bij verschillende entreeprijzen.
Gebruik informatiebron 6.
152pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden of getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden of getallen in. Kies uit de woorden of
getallen die tussen haakjes staan.
Barbara: “Stel dat we onze entreeprijs van € 5 met 50% verhogen. Het
aantal bezoekers …(1)… (daalt / stijgt) dan met …(2)… (30,4% / 43,8%).
De ontvangsten aan entreegelden worden na de prijsstijging …(3)…
(€ 2.400 / € 3.450).”
161pDe student-onderzoekers voorspellen dat de omzet ook zal stijgen door
de prijsstijging van 50%.
Wat zal dan, volgens de studenten, het gevolg zijn voor de brutowinst, als
de inkoopwaarde van de verkopen gelijk blijft?

De brutowinst zal dalen.

De brutowinst zal gelijk blijven.

De brutowinst zal stijgen.
opgave 4Sparen voor de fiscus?
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 7 en 8 in de bijlage.
Paul is boos. Hij vindt de vermogensrendementsheffing (VRH) in box 3
oneerlijk. Paul gaat langs bij Willem, zijn belastingadviseur.
Willem: “Ja, ik begrijp je boosheid wel. Het rendement van 4% waarmee
de Belastingdienst rekent, is hoger dan de rente op je spaarrekening. Je
hebt dit jaar maar 1,05% rente ontvangen op je spaarrekening, terwijl de
inflatie dit jaar uitkomt op 1,4%.”
171pBereken in twee decimalen het reële rentepercentage op de
spaarrekening van Paul. Schrijf je berekening op.
Willem laat een tabel zien met spaarbedragen en rentepercentages in
Nederland van de afgelopen jaren.
Gebruik informatiebron 7.
181pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden of getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden of getallen in. Kies uit de woorden of getallen
die tussen haakjes staan.
Willem: “In de afgelopen zeventien jaar is het rentepercentage op
spaargeld in Nederland ongeveer …(1)… (gehalveerd / verdubbeld).
Het totale spaargeld in Nederland bedraagt in 2013 ongeveer …(2)…
(€ 336 miljoen / € 336 miljard).”
Paul: “Voordat ik me echt druk maak … hoeveel moet ik in 2014 eigenlijk
betalen aan VRH in box 3?”
− Paul is alleenstaand.
− Zijn vermogen, exclusief schulden, bedraagt op 1 januari 2014
€ 83.500.
− Vanwege een lening heeft Paul nog € 20.000 schuld.
Gebruik informatiebron 8.
192pBereken het bedrag dat Paul betaalt aan VRH in 2014. Schrijf je
berekening op.
Paul wil op 14 januari 2015 van zijn spaargeld een nieuwe auto kopen van
€ 20.000, omdat hij dan jarig is. Willem adviseert hem om de auto al in
december 2014 te kopen en te betalen.
Gebruik informatiebron 8.
201pGeef een argument voor het advies van Willem.
Aan het eind van het gesprek zegt Paul: “Ik begrijp best dat de overheid
die 4% niet zomaar verlaagt. De belastinginkomsten dalen dan en andere
belastingen moeten dan omhoog. Gelukkig is de vrijstelling in box 3
relatief gunstiger voor mensen met een laag vermogen, zoals ik.”
Gebruik informatiebron 8.
211pLeg uit dat de vrijstelling in box 3 relatief gunstiger is voor mensen met
een laag vermogen vergeleken met mensen met een hoog vermogen.
opgave 5Leve de robot?
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Begin oktober 2014 berichtten
kranten in Nederland over de
gevolgen van de komst van robots
voor onze economie. Vooral in de
industrie zijn productierobots enorm
in opkomst. Economen vrezen dat
deze technologische vooruitgang
leidt tot grotere werkloosheid onder
mbo- en lager opgeleiden.
221pWelk soort werkloosheid neemt toe door het gebruik van robots en
waarom?

conjuncturele werkloosheid, want het is een verandering aan de
aanbodkant van de economie

conjuncturele werkloosheid, want het is een verandering aan de
vraagkant van de economie

structurele werkloosheid, want het is een verandering aan de
aanbodkant van de economie

structurele werkloosheid, want het is een verandering aan de
vraagkant van de economie
Er zijn echter ook veel economen die juist de voordelen van robots voor
de werkgelegenheid zien.
231pHieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 Robots vervangen productiemedewerkers in Nederland.
2 De concurrentiepositie van Nederland verbetert.
3 De productiekosten dalen in Nederland.
4 De productie in Nederland groeit.
5 De vraag naar arbeid in Nederland neemt toe.
In welke regel staan de verschijnselen in een zodanige volgorde dat ze de
gedachtegang van deze economen goed weergeven?

1
→ 2
→ 3
→ 4
→ 5

1
→ 2
→ 4
→ 3
→ 5

1
→ 3
→ 2
→ 4
→ 5

1
→ 3
→ 4
→ 2
→ 5

1
→ 4
→ 2
→ 3
→ 5

1
→ 4
→ 3
→ 2
→ 5
241pLeg uit dat de arbeidsproductiviteit kan stijgen door het gebruik van
productierobots.
Door de International Federation of Robotics (IFR) is een groot onderzoek
gedaan naar de hoeveelheid productierobots die wereldwijd in gebruik
zijn. In 2013 zijn in Nederland 7.400 productierobots in gebruik.
Gebruik informatiebron 9.
252pBereken in één decimaal hoeveel procent van het wereldwijde aantal
productierobots in Nederland in 2013 in gebruik is. Schrijf je berekening
op.
Volgens de IFR is het lage percentage productierobots een gevolg van het
feit dat Nederland relatief weinig industriële bedrijven kent. In 2013 zijn in
Nederland 7.400 productierobots in gebruik.
Gebruik informatiebron 10.
261pBereken het aantal werknemers in Nederland dat in 2013 werkzaam was
in de industrie. Schrijf je berekening op.
Volgens de IFR is de positie van China opvallend. Met 133.000 robots
heeft China een hoge positie. China staat echter qua robotdichtheid
slechts op een 28e plaats.
Gebruik informatiebron 9 en 10.
271pVerklaar dat China, ondanks de grote hoeveelheid robots, toch een lagere
positie heeft qua robotdichtheid dan Nederland.
281pDe Nederlandse regering ziet ook de nadelige effecten van robots voor de
werkgelegenheid in de industrie, maar toch wil zij het gebruik van robots
stimuleren.

Geef een reden waarom de regering de toename van het aantal robots
wil stimuleren.
opgave 7Hoe belangrijk is Frankrijk?
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 12 in de bijlage.
Hany en Twan zitten in 4-vmbo. Zij hebben een opdracht gekregen van de
docent economie om uit te zoeken hoe belangrijk Frankrijk is voor de
Nederlandse handel. Beide landen zijn lid van de Europese Unie (EU) én
van de Europese Monetaire Unie (EMU).
341pNoem een economisch verschil tussen een land dat alleen lid is van de
EU, zoals Denemarken, en een land dat lid is van de EU én van de EMU,
zoals Nederland.
Hany leest op een site dat in 2015 de totale export van Nederland aan
goederen € 502,2 miljard bedroeg. Nederland exporteerde in 2015 voor
€ 36,2 miljard aan goederen naar Frankrijk.
351pVolgens Twan wordt het voordeel van deze export op de betalingsbalans
van Nederland voor een deel weer tenietgedaan door vakantievierende
Nederlanders in Frankrijk.
Heeft Twan gelijk?

Ja, voor Nederland is sprake van export als Nederlanders vakantie
vieren in Frankrijk.

Ja, voor Nederland is sprake van import als Nederlanders vakantie
vieren in Frankrijk.

Nee, voor Nederland is sprake van export als Nederlanders vakantie
vieren in Frankrijk.

Nee, voor Nederland is sprake van import als Nederlanders vakantie
vieren in Frankrijk.
Kaas is voor Frankrijk een belangrijk exportproduct. Ook Nederland is een
belangrijke exporteur van kaas naar, onder andere, Frankrijk.
361pVan welk concurrentievoordeel voor Nederland is hier sprake?

De Franse kaas is voordeliger door de lagere wisselkoers.

De Nederlandse kaas is voordeliger door de lagere wisselkoers.

Frankrijk biedt een assortiment kaas, dat de Nederlandse consument
wenst.

Nederland biedt een assortiment kaas, dat de Franse consument
wenst.
Aan het slot van hun onderzoek bedenken zij enkele stellingen.
Gebruik informatiebron 12.
372pHieronder staan vijf stellingen over de export.

Geef van de vijf stellingen aan of deze juist zijn of onjuist.
Doe het zo: 1 =juist / onjuist
2 =juist / onjuist
3 =juist / onjuist
4 =juist / onjuist
5 =juist / onjuist
1 De export van Nederland is van alle landen het meest gericht op
export naar de EU.
2 De waarde van de Nederlandse export bedraagt ongeveer
€ 380 miljard.
3 De exportwaarde van Nederland naar EU-landen is hoger dan de
exportwaarde van Frankrijk naar EU-landen.
4 De exportwaarde van Frankrijk is lager dan de exportwaarde van
Nederland.
5 Frankrijk exporteert in verhouding meer naar EU-landen dan België.
opgave 8Hoogwater in Nederland
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron.
Drinkwater is in Nederland ruim voorradig, met een goede kwaliteit en
voor een lage prijs. Wereldwijd, en ook in Nederland, is de vraag naar
drinkwater enorm gestegen. Het wordt steeds moeilijker om aan die
gestegen vraag te voldoen.
381pLeg uit dat drinkwater een economisch schaars goed is.
In 2011 is het Deltaprogramma aangenomen door het parlement. Het doel
daarvan is de huidige inwoners en de toekomstige generaties van
Nederland te beschermen tegen hoogwater. Verder moet het
Deltaprogramma ervoor zorgen dat er voldoende zoet water beschikbaar
is in de komende decennia. Het Deltaprogramma is een nationaal
programma.
391pWelk ministerie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het
Deltaprogramma?

ministerie van Infrastructuur en Milieu

ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

ministerie van Veiligheid en Justitie
Het Deltaprogramma gaat in totaal € 16,572 miljard kosten. Gedurende de
14-jarige looptijd wordt het programma elk jaar in de Rijksbegroting
aangeboden aan het parlement.
401pBereken in hele euro’s hoeveel euro er gemiddeld per jaar gedurende de
looptijd van het programma moet worden gereserveerd op de
Rijksbegroting. Schrijf je berekening op.
411pPolitici hebben verschillende meningen over de financiering van het
Deltaprogramma.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Politicus Jack van der Zee zegt: “Het Deltaprogramma zal hoofdzakelijk
gefinancierd moeten worden door de collectieve sector. Niet elke
Nederlander profiteert evenveel van de ‘droge voeten’ in het
Deltaprogramma. Maar toch moet iedereen hieraan in gelijke mate
meebetalen. Daarom kies ik voor het …(1)… (profijtbeginsel /
solidariteitsbeginsel). Het …(2)… (gelijkheidsbeginsel / profijtbeginsel)
toepassen wil ik dus niet.”
Jack van der Zee vervolgt: “Positief vind ik ook dat het Deltaprogramma
zorgt voor werkgelegenheid en dus een financieel voordeel kan opleveren
voor het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).”
422pNoem een financieel voordeel dat het Deltaprogramma kan opleveren
voor het ministerie van SZW. Licht je antwoord toe.
Politicus Van der Zee beweert: “Beveiliging van Nederland tegen de zee
is zeer belangrijk. De overheid geeft het Deltaprogramma een veel te lage
prioriteit. In totaal gaat 1,2 miljard euro jaarlijks naar onze beveiliging
tegen het zeewater.”
431pBereken in één decimaal het percentage dat in de Miljoenennota van
2014 begroot wordt voor onze beveiliging tegen het zeewater. Schrijf je
berekening op.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.