opgave 2Een goede start
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron in de bijlage.
De Nederlandse samenleving is gebaat bij goed opgeleide inwoners. De
Nederlandse overheid vindt onderwijs erg belangrijk en daarom is er een
leerplichtwet. Leerlingen die niet voldoen aan de leerplichtwet, komen
terecht bij de leerplichtambtenaar van de betreffende gemeente.
61pDe gemeente is onderdeel van de collectieve sector.

Noem nog een onderdeel van de collectieve sector.
71pOm de (leerplicht)ambtenaren te kunnen betalen zijn er inkomsten voor de
gemeente nodig. De inkomsten van de gemeente bestaan onder andere
uit gemeentelijke belastingen.

Noem een voorbeeld van gemeentelijke belastingen.
Een mbo diploma niveau 2 is een startkwalificatie. Een startkwalificatie
zorgt ervoor dat de kans op een baan stijgt en deze heeft een positieve
invloed op het inkomen van jongeren. Jongeren met startkwalificatie
verdienen gemiddeld € 32.500 per jaar, terwijl jongeren zonder
startkwalificatie gemiddeld € 24.050 verdienen.
81pBereken hoeveel procent jongeren zonder startkwalificatie gemiddeld per
jaar minder verdienen dan jongeren met startkwalificatie. Schrijf je
berekening op.
91pNederlandse jongeren met een verstandelijke of lichamelijke beperking
krijgen een vrijstelling van de kwalificatieplicht. Zij kunnen in aanmerking
komen voor een sociale voorziening, zoals de Wajong-uitkering.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De Wajong-uitkering wordt betaald uit …(1)… (sociale premies / de
algemene middelen van de overheid). Als werkende jongeren na hun
18e jaar arbeidsongeschikt worden, hebben zij recht op een WIA-uitkering
(Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen). De WIA is een …(2)…
(volksverzekering / werknemersverzekering).
101pAls het lukt om meer jongeren in Nederland aan betaald werk te helpen,
heeft dit invloed op de verhouding niet-actieven en actieven (de i/a-ratio)
en daarmee op de betaalbaarheid van de sociale zekerheid in Nederland.
De i/a-ratio wordt berekend door het aantal niet-actieven te delen door het
aantal actieven.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de groei van het aantal jongeren met betaald werk wordt de i/a-ratio
...(1)… (hoger / lager). Hierdoor …(2)… (daalt / stijgt) de betaalbaarheid
van de sociale zekerheid in Nederland.
opgave 3Elke steen anders
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.
De stenen voor de renovatie van de
stadswal in Den Bosch komen van een
kleine, gespecialiseerde steenfabriek.
Derck Goudberg heeft de oude
steenfabriek van zijn vader in 2012
overgenomen. Een baksteen kost bij
Goudberg bv gemiddeld € 1,50 terwijl een
moderne, vergelijkbare baksteen maar
€ 0,30 kost. Bij de renovatie in Den Bosch
zijn 50.000 bakstenen gebruikt.
111pBereken hoeveel procent de renovatie in Den Bosch duurder is, door
gebruik te maken van de bakstenen van Goudberg bv in plaats van
moderne bakstenen. Schrijf je berekening op.
De productie en de omzet van Goudberg bv zijn laag in vergelijking met
die van andere, moderne steenfabrieken.
Gebruik informatiebron 1.
121pBereken in één decimaal het marktaandeel van Goudberg bv in de totale
omzet van de keramische sector. Schrijf je berekening op.
Vroeger werd een ouderwetse, op kolen gestookte, oven gebruikt. De
kolen geven metalen af die een mooi effect hebben op de stenen. “Helaas
kan ik deze kolenoven niet meer gebruiken, want deze levert me te weinig
winst op”, zegt Derck.
131pWat betekent in dit verband “levert me te weinig winst op”?

De bakstenen uit de kolenoven zijn van inferieure kwaliteit.

De kolenoven is onvoldoende duurzaam.

De kolenoven zorgt alleen maar voor opbrengsten.

De opbrengst van de kolenoven is te laag ten opzichte van de kosten.
141pDe bedrijfskosten van Goudberg bv verschillen van andere, moderne
steenfabrieken. De moderne steenfabrieken zijn, anders dan bij Goudberg
bv, grotendeels geautomatiseerd.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De arbeidsproductiviteit van moderne steenfabrieken is in verhouding
...(1)... (hoger / lager) dan bij Goudberg bv. De moderne steenfabrieken
kunnen daardoor...(2)... (meer / minder) produceren met hetzelfde
personeelsbestand.
opgave 4Export NL en VS
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 2 in de bijlage.
Luuk en Olaf maken een werkstuk over de import en export tussen de
Verenigde Staten (VS) en Nederland. Volgens Luuk bedroeg in 2015 de
export van Nederland naar de VS € 13,52 miljard. “Dus is de VS
superbelangrijk voor onze export”, concludeert Luuk. “Dat kun je zo niet
zeggen”, zegt Olaf.
151pWelk gegeven ontbreekt om te kunnen bepalen of een belangrijk aandeel
van de export van Nederland naar de VS gaat?

de exportwaarde vanuit de VS naar Nederland

de hoogte van het nationaal inkomen van de VS

de importwaarde vanuit de VS naar Nederland

de totale exportwaarde van Nederland
162pIn 2015 bedroeg het nationaal inkomen van Nederland € 650 miljard.
De exportquote van Nederland kwam in 2015 uit op 52%. De export van
Nederland naar de VS bedroeg in dat jaar € 13,52 miljard.

Bereken hoeveel procent van onze totale exportwaarde in 2015
bestemd was voor de VS. Schrijf je berekening op.
In 2015 importeerde Nederland vanuit de VS voor € 27 miljard.
171pWat was in 2015 het gevolg voor de Nederlandse betalingsbalans van
deze import en export met de VS en waarom?

een negatief gevolg, want de exportwaarde is groter dan de
importwaarde

een negatief gevolg, want de importwaarde is groter dan de
exportwaarde

een positief gevolg, want de exportwaarde is groter dan de
importwaarde

een positief gevolg, want de importwaarde is groter dan de
exportwaarde
De verandering van de wisselkoers tussen de euro en de VS dollar
bepaalt mede de verandering van de import en export tussen de VS en
Nederland.
181pDe koers van de euro is in 2015 gedaald ten opzichte van de VS dollar.
Is de koersdaling gunstig of ongunstig voor de Nederlandse
exporthoeveelheid naar de VS en waarom?

gunstig, want de producten uit Nederland worden voor de VS
goedkoper

gunstig, want Nederland kan nu goedkoper importeren uit de VS

ongunstig, want de import vanuit de VS wordt duurder voor Nederland

ongunstig, want de producten uit Nederland worden voor de VS
duurder
De president van de VS, Donald Trump, is voorstander van meer
protectionisme. Volgens Olaf zijn protectionistische maatregelen, zoals
het heffen van hogere invoerrechten door de VS, op langere termijn slecht
voor de export van de VS.
191pHieronder staan vijf economische verschijnselen.
1 De invoerrechten in de VS stijgen.
2 De vraag naar Nederlandse producten vanuit de VS daalt.
3 De Nederlandse inkomsten uit de export naar de VS nemen af.
4 De Nederlandse export naar de VS neemt af.
5 De import door Nederland vanuit de VS neemt af.
In welke regel staan de verschijnselen zo dat ze de gedachtegang van
Olaf goed weergeven?

1
→ 2
→ 3
→ 4
→ 5

1
→ 2
→ 4
→ 3
→ 5

1
→ 3
→ 2
→ 4
→ 5

1
→ 3
→ 4
→ 2
→ 5

1
→ 4
→ 2
→ 3
→ 5

1
→ 4
→ 3
→ 2
→ 5
De VS berekent invoerrechten en is toch een belangrijk exportland van
Nederland.
Gebruik informatiebron 2.
202pGeef twee redenen voor de hoge exportwaarde van Nederland naar de
VS.
opgave 5Naar het mbo
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
Twee vriendinnen, Lindy en Manon, gaan naar een mbo-vervolgopleiding.
Ze bezoeken een aantal open dagen. De scholen presenteren zich daar
heel professioneel. Mbo-scholen gebruiken meerdere instrumenten van de
marketingmix om nieuwe leerlingen te werven.
212pHieronder staan verschillende instrumenten van de marketingmix met
daarnaast verschillende uitwerkingen.

Schrijf de juiste combinaties op.
Doe het zo: Neem de letters (a, b, c, d) over op het antwoordblad en zet
het juiste cijfer (1, 2, 3, 4) erachter.
Per 1 januari 2017 kunnen alle mbo-scholieren een gratis
openbaarvervoerkaart (OV-kaart) krijgen. Manon bespaart hierdoor
benzinekosten, omdat ze haar scooter niet hoeft te gebruiken voor de reis
naar school en haar huis.
Gebruik informatiebron 3.
222pBereken de jaarlijkse besparing aan benzinekosten als Manon gebruik
gaat maken van haar OV-kaart voor de reis naar school en terug naar
huis. Schrijf je berekening op.
Manon twijfelt tussen twee verschillende opleidingen: hotelschool of
tandartsassistente. Ze wil weten hoe groot het verschil in
opleidingskosten is.
Gebruik informatiebron 4.
231pBereken in procenten hoeveel de opleiding van de hotelschool meer kost
dan de opleiding tot tandartsassistente in het eerste jaar. Schrijf je
berekening op.
241pLindy zegt: “Manon, je moet niet kijken naar de kosten van een opleiding.
Je kunt beter opleidingen vergelijken op grond van het loon dat je later
kunt verdienen als je een baan hebt. Studeren is tenslotte investeren in
jezelf.”

Noem, naast de gevolgde opleiding, nog twee factoren die de hoogte
van het loon kunnen bepalen.
252pLindy en Manon concluderen: “Ook het kiezen van een vervolgopleiding is
economie.”

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Ook het kiezen van een vervolgopleiding is economie. Economie gaat
over …(1)… (behoeften / gewoonten) van mensen en de keuzes die dat
met zich meebrengt.
De kans op werk in je toekomstige beroep kan ook de keuze bepalen. Als
gevolg van …(2)… (bedrijfstijdverlenging / technologische ontwikkelingen)
zullen bepaalde beroepen verdwijnen. Er ontstaat in deze beroepen dan
…(3)… (conjuncturele / structurele) werkloosheid.
opgave 7Meer of minder overheid?
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6 en 7 in de bijlage.
Dieuwertje heeft, sinds kort, haar eerste echte baan. Op haar eerste
loonspecificatie staat vermeld hoeveel er van haar brutosalaris afgaat.
Gebruik informatiebron 6.
312pBereken hoeveel procent van het brutoloon Dieuwertje in totaal betaalt
aan loonheffing en sociale premies. Schrijf je berekening op.
Tegen haar vriend Rayan vertelt ze dat ze toch wel erg veel betaalt aan
de overheid. Rayan legt haar uit: “De loonheffing en de premies voor de
sociale verzekeringen leiden tot een herverdeling van de primaire
inkomens. Daardoor kan het aantal sociale uitkeringen in Nederland
dalen.”
321pHieronder staan vijf economische verschijnselen.
1 herverdeling primaire inkomens
2 toename bestedingen bij lage inkomens
3 toename koopkracht bij lage inkomens
4 toename werkgelegenheid
5 daling aantal sociale uitkeringen
In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische
gedachtegang ontstaat?

1
→ 2
→ 3
→ 4
→ 5

1
→ 2
→ 4
→ 3
→ 5

1
→ 3
→ 2
→ 4
→ 5

1
→ 3
→ 4
→ 2
→ 5

1
→ 4
→ 2
→ 3
→ 5

1
→ 4
→ 3
→ 2
→ 5
“Volgens mij”, zegt Dieuwertje “is een aantal sociale uitkeringen, zoals de
bijstandsuitkering, te hoog. Laat de overheid beginnen deze te verlagen
en je zult zien dat het aantal uitkeringen afneemt.”
331pLeg de redenering van Dieuwertje uit, dat als de bijstandsuitkering
verlaagd wordt, het aantal bijstandsuitkeringen afneemt.
Dieuwertje vervolgt: “Bovendien blijft het aantal inactieven groeien. En het
zijn de werkenden (ik dus nu ook) die de premies betalen waaruit de
uitkeringen gefinancierd worden.”
Gebruik informatiebron 7.
341pIn 2016 werd de i/a-ratio berekend op 0,46. In hetzelfde jaar waren er
6,2 miljoen geregistreerde actieven.

Bereken het aantal inactieven in 2016. Schrijf je berekening op.
352pDieuwertje: ”Volgens mij kan het hoge aantal inactieven ook leiden tot nog
meer werkloosheid.”

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2), (3) en (4) op je antwoordblad.
Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen
haakjes staan.
Door het hoge aantal inactieven moet de groep actieven een …(1)...
(hogere / lagere) premie voor de sociale zekerheid betalen. Daardoor
…(2)… (daalt / stijgt) het besteedbaar inkomen van de actieven.
Vervolgens kan dit leiden tot...(3)… (meer / minder) productie en
uiteindelijk tot …(4)… (meer / minder) werkloosheid.
362p“Het is juist de overheid die met het ontvangen belastinggeld voor veel
banen zorgt”, zegt Rayan. “Ik kan daar talloze voorbeelden van
noemen ….”

Maak met een voorbeeld duidelijk dat de overheid met het ontvangen
belastinggeld zorgt voor werkgelegenheid. Licht je antwoord toe.
opgave 8Be smart
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 8 en 9 in de bijlage.
Jens reist met de auto naar zijn werk in
het centrum van Amsterdam. Helaas
kan hij zijn auto niet bij zijn werk
parkeren. De afstand van de
parkeerplaats naar zijn werk is net te
ver om te lopen. Zijn vriendin heeft een
goede oplossing: de balance scooter,
online te koop bij bon.com.
Gebruik informatiebron 8.
371pJens kan de balance scooter niet in het echt bekijken of uitproberen. De
wet ‘koop op afstand’ beschermt consumenten echter tegen een
verkeerde aankoop.
Door welke zin in de advertentie worden consumenten tegen een
verkeerde aankoop beschermd?

14 dagen bedenktijd

bestellen en betalen via bon.com

gratis verzending

snelle levering
381pDe verkoop via internet door bon.com is een onderdeel van de
marketingmix.
Van welke p is het een onderdeel?

van de p van personeelsbeleid

van de p van plaatsbeleid

van de p van prijsbeleid

van de p van productbeleid
391pJens wil de balance scooter van € 1.149 kopen. Het saldo op zijn
betaalrekening bedraagt € 150 debet. Hij mag maximaal € 1.000 rood
staan op deze rekening.

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Een debetsaldo van € 150 betekent dat Jens een …(1)… (tegoed / tekort)
van € 150 op zijn betaalrekening heeft. Dat betekent dat Jens de balance
scooter op dit moment …(2)… (niet / wel) kan betalen.
Zijn vriendin wil dat hij gaat sparen voor de balance scooter. Jens: “Dat
duurt me te lang. Ik kan maar € 25 per week sparen.”
Gebruik informatiebron 8.
402pBereken hoeveel hele maanden Jens minimaal moet sparen totdat hij
€ 1.149 gespaard heeft. Houd hierbij geen rekening met het saldo op zijn
betaalrekening. Schrijf je berekening op.
Jens kan de balance scooter ook kopen en dan in termijnen betalen aan
bon.com. Daar zijn wel kosten aan verbonden.
411pBereken de totale kredietkosten voor Jens als hij de balance scooter in
termijnen gaat betalen. Schrijf je berekening op.
Jens koopt de balance scooter en betaalt in termijnen.
Zijn vriendin zegt: “Weet je dat je geregistreerd wordt bij het
Bureau Krediet Registratie (BKR) als je een lening afsluit van meer dan
€ 250 met een looptijd langer dan een maand?”
Gebruik informatiebron 9.
421pDe registratie bij het BKR verkleint het risico bij zowel kredietverstrekkers
als kredietnemers.

Leg uit dat het risico voor kredietverstrekkers wordt verkleind door een
registratie bij het BKR.