bronnen

Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2010, tijdvak 1 (maatschappijleer 2)

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 1
In steden stijgt het aantal moorden RIJSWIJK - Het aantal moorden in de grote steden is in 2007 fors toegenomen, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. In heel Nederland zijn in 2007 in…

In steden stijgt het aantal moorden RIJSWIJK - Het aantal moorden in de grote steden is in 2007 fors toegenomen, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. In heel Nederland zijn in 2007 in totaal 164 mensen slachtoffer geworden van moord of doodslag. Dat zijn er vijf meer dan in 2006. In de gemeenten met minder dan 250.000 inwoners daalde het aantal slachtoffers van levensdelicten.

naar: de Stentor van 21 oktober 2008
Lees tekst 1.
11p
Om een beeld te krijgen van de omvang van de criminaliteit in Nederland wordt
gebruik gemaakt van verschillende soorten onderzoeken en statistieken.
Op welk onderzoek of op welke statistiek zullen de cijfers uit tekst 1 gebaseerd
zijn?
A daderonderzoek
B politiestatistieken
C slachtofferonderzoek
D vervolgingsstatistieken
tekst 2
Jeugdcriminaliteit … wil de jeugdcriminaliteit aanpakken door te voorkomen dat jongeren het verkeerde pad kiezen. … wil daarom meer investeren in onderwijs, opvoedings- ondersteuning en jeugdagenten. Succesvolle…

Jeugdcriminaliteit … wil de jeugdcriminaliteit aanpakken door te voorkomen dat jongeren het verkeerde pad kiezen. … wil daarom meer investeren in onderwijs, opvoedings- ondersteuning en jeugdagenten. Succesvolle projecten die jongeren weer kansen geven, moeten worden uitgebreid. Dit kabinet heeft bezuinigd op scholings- en werkprojecten. … wil juist veel meer preventieve maatregelen nemen. Persoonlijke begeleiding en ondersteuning zijn belangrijk om schooluitval tegen te gaan.

naar: website van een politieke partij van 13 januari 2009
21p
In tekst 2 is de naam van de politieke partij weggelaten.
Van welke politieke partij is tekst 2?
A GroenLinks
B PVV
C VVD
tekst 3
Een jeugdrechtszaak in Almelo Delict: onder andere poging tot diefstal met geweld tegen een bejaard paar in Haaksbergen, december 2007. Verdachte: jongen, 15 jaar Vonnis: 69 dagen cel, waarvan 30 voorwaardelijk,…

Een jeugdrechtszaak in Almelo Delict: onder andere poging tot diefstal met geweld tegen een bejaard paar in Haaksbergen, december 2007. Verdachte: jongen, 15 jaar Vonnis: 69 dagen cel, waarvan 30 voorwaardelijk, begeleiding van de reclassering, werkstraf van 28 uur vanwege een eerder strafbaar feit. De slachtoffers – een ouder echtpaar – zullen het nooit meer vergeten. Drie jongens in donkere kleding bellen aan, een willekeurige woning, een gewone straat in Haaksbergen, een koude decemberdag. Ze slaan de man die in de zeventig is, hard in het gezicht en kijken wat ze kunnen stelen. Eén van de jongens stond deze week terecht, vijftien jaar oud. Hij heeft 39 dagen in voorlopige hechtenis gezeten en een zwaar heropvoedingstraject bij de jeugdreclassering gevolgd. Het is typisch voor de Almelose aanpak: bekennende verdachten beginnen al aan een taak- of leerstraf voordat vonnis is gewezen.

naar: De Twentsche Courant Tubantia van 12 september 2008
Lees tekst 3.
31p
De rechter heeft aan het einde van de rechtszaak het vonnis uitgesproken.
Hoelang moet de 15-jarige jongen direct na afloop van de rechtszaak nog in
hechtenis?
A 0 dagen, want hij heeft al 39 dagen in voorlopige hechtenis gezeten.
B 30 dagen, maar als hij zich niet goed gedraagt, moet hij 69 dagen zitten.
C 39 dagen, want hij heeft al 30 dagen voorwaardelijk in de cel gezeten.
D 69 dagen, maar als hij zich goed gedraagt, mag hij na 39 dagen naar huis.
tekst 4
Zo verliep de rechtszitting:
Persoon A: “Hoe is het gegaan? Je hebt het heropvoedingstraject ‘de Twentse
Omslag’ gevolgd, maar zelf niet echt een omslag gemaakt, lees ik. Je dacht: ‘Ik
zit de tijd wel uit en dan ga ik gewoon weer buiten rondhangen.’ Klopt dat?”
Verdachte: “Wel een beetje, maar ik ga niet rondhangen. Ik zei dat zomaar.”
Medewerker reclassering: “Het ziet er somber uit, ik heb de indruk dat de
ouders het niet zo erg vinden. Ik zie weinig in verdere begeleiding.”
Persoon B: “We hebben het over een misdrijf. Bij een vorig incident was er al
een sombere toekomstverwachting voor jou. Laat me dit zeggen: als je zelf niets
doet, dan gaan we onderzoeken of een ondertoezichtstelling aan de orde is.
Snap je dat?”
Verdachte: “Ja.”
Persoon C: “Ik ben niet heel tevreden, maar alleen kritiek uiten vind ik niet
goed. Hij heeft zich wel degelijk ingespannen. Het gezin ook. De relatie met zijn
vader is beter. Die eet ‘s avonds thuis in plaats van op de zaak. Ik stel voor de
jongen een mannelijke begeleider te geven.”
Persoon A: “Ik vind de feiten bewezen. Het is nogal wat. Je zei bij de politie dat
jullie kwamen om een klap te geven en te jatten. De toekomst moet uitwijzen of
het beeld van je raadsman uitkomt. Je hebt het in eigen hand.”
naar: De Twentsche Courant Tubantia van 12 september 2008
41p
Tekst 4 is een kort verslag van de jeugdrechtszaak in Almelo tegen de 15-jarige
jongen uit tekst 3. In tekst 4 zijn de functies van de volgende personen
weggelaten: de advocaat, de officier van justitie en de rechter.
Welke functie moet je invullen bij de verschillende letters in de tekst?
Kies bij elke letter een andere functie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Persoon A is …
Persoon B is …
Persoon C is …
51p
In tekst 4 zegt de medewerker van de reclassering: “Ik zie weinig in verdere
begeleiding.”
Eén van de taken van de reclassering is het begeleiden van verdachten en
veroordeelden. Wat is een andere taak van de reclassering?
A bepalen of iemand ontoerekeningsvatbaar is
B meebeslissen over de soort straf die de verdachte krijgt
C ontwikkelen en uitvoeren van taakstraffen
D opkomen voor de verdachte tijdens de rechtszaak
tekst 5
“Veroordeelde moet straf ondergaan” DEN HAAG - Grofweg vijftigduizend veroordeelden die hun straf tot nu toe hebben ontlopen, moeten die de komende jaren alsnog ondergaan. Minister Hirsch Ballin (Justitie) heeft een…

“Veroordeelde moet straf ondergaan” DEN HAAG - Grofweg vijftigduizend veroordeelden die hun straf tot nu toe hebben ontlopen, moeten die de komende jaren alsnog ondergaan. Minister Hirsch Ballin (Justitie) heeft een reeks van maatregelen aangekondigd om veroordeelden op te sporen en achter de tralies te krijgen. Justitie reserveert de komende drie jaar vijfhonderd cellen voor de groep die zijn straf probeert te ontlopen. Na die periode moeten de achterstallige straffen zijn weggewerkt. Het team dat veroordeelden opspoort die nog een gevangenisstraf van ten minste driehonderd dagen moeten uitzitten, wordt verdubbeld tot twintig man. Veel veroordeelden ontlopen hun straf omdat ze onvindbaar zijn voor justitie.

naar: www.volkskrant.nl van 18 maart 2009
Lees tekst 5.
62p
De officier van justitie heeft drie hoofdtaken.
Welke hoofdtaak van de officier van justitie is volgens tekst 5 niet goed
uitgevoerd?
Noem ook een andere hoofdtaak van de officier van justitie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De taak die niet goed is uitgevoerd, is …
Een andere hoofdtaak is …
tekst 6
Bezuiniging sociale advocatuur brengt … terug Tientallen jaren heeft de overheid ervoor gezorgd dat iedereen op basis van gelijkheid, recht kon halen en krijgen. Ook de mensen met een kleine portemonnee kwamen in…

Bezuiniging sociale advocatuur brengt … terug Tientallen jaren heeft de overheid ervoor gezorgd dat iedereen op basis van gelijkheid, recht kon halen en krijgen. Ook de mensen met een kleine portemonnee kwamen in aanmerking voor een gratis – of goedkope – advocaat. Opeenvolgende bezuinigingen hebben er sinds de jaren tachtig echter toe geleid dat het percentage burgers dat gebruik kon maken van gefinancierde rechtsbijstand daalde van 80 tot 43 procent. Daarmee komt het principe dat iedereen voor de wet gelijk is en gelijke toegang tot rechtsbijstand moet hebben in gevaar. De nu opnieuw aangekondigde bezuinigingen kunnen maar tot één gevolg leiden: … komt terug.

naar: een ingezonden stuk in de Gelderlander van 26 november 2008
71p
In tekst 6 lees je de mening van een Tweede Kamerlid van de SP.
Wat moet er in tekst 6 tweemaal op de puntjes worden ingevuld?
A fraude
B klassenjustitie
C verborgen criminaliteit
D witteboordencriminaliteit
tekst 7
Boetes voor fraude DEN BOSCH - Drie mensen die in 2005 betrokken waren bij de stichting Meerzicht zijn gisteren wegens fraude en verduistering veroordeeld tot boetes van 2500 euro. De stichting Meerzicht hield zich…

Boetes voor fraude DEN BOSCH - Drie mensen die in 2005 betrokken waren bij de stichting Meerzicht zijn gisteren wegens fraude en verduistering veroordeeld tot boetes van 2500 euro. De stichting Meerzicht hield zich bezig met de ontwikkeling van een menukaart in braille. De stichting streek ten onrechte 60.000 euro subsidie op voor het weer aan het werk helpen van gehandicapten.

naar: de Stentor van 21 oktober 2008
Lees tekst 7.
82p
Fraude en verduistering zijn vormen van criminaliteit die gevolgen hebben op
materieel en immaterieel vlak.
Geef een materieel gevolg en een immaterieel gevolg van fraude en
verduistering.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een materieel gevolg is …
Een immaterieel gevolg is …
92p
Er zijn verschillende individuele en maatschappelijke verklaringen voor crimineel
gedrag:
1 De geringe pakkans bevordert crimineel gedrag.
2 Sommige mensen zijn te weinig gecorrigeerd door hun ouders.
3 Er is sprake van een veranderend normbesef.
4 Iemand die eenmaal een misdaad heeft begaan, krijgt het etiket ‘crimineel’
opgeplakt.
5 Persoonlijkheidskenmerken: sommige mensen zijn niet zo eerlijk.
Met welke twee maatschappelijke verklaringen zijn het plegen van fraude
en verduistering het best te verklaren?
Kies twee nummers uit bovenstaand rijtje.
tekst 8
Overtreding meldingsplicht Vastgoedhandelaar veroordeeld tot 75.000 euro boete De Amsterdamse rechtbank heeft vrijdagmiddag een Haagse vastgoedhandelaar veroordeeld tot 75.000 euro boete wegens het niet melden van…

Overtreding meldingsplicht Vastgoedhandelaar veroordeeld tot 75.000 euro boete De Amsterdamse rechtbank heeft vrijdagmiddag een Haagse vastgoedhandelaar veroordeeld tot 75.000 euro boete wegens het niet melden van aandelen- transacties toen hij nog topman was van een vastgoedfonds. Voor handel met voorkennis werd hij vrijgesproken.

naar: Het Financieele Dagblad van 3 april 2009
Lees tekst 8.
102p
Er zijn vijf doelen van straffen:
1 beveiligen van de maatschappij
2 genoegdoening aan het slachtoffer
3 het voorkomen van eigenrichting
4 preventie
5 vergelding
Op welke twee doelen van straffen ligt de nadruk bij de straf van de Haagse
vastgoedhandelaar?
Kies twee nummers uit bovenstaand rijtje.
111p
De overheid omschrijft strafbaar gedrag in wetten.
In welk wetboek of in welke wet is het strafbare gedrag uit tekst 8 opgenomen?
A Opiumwet
B Wet Economische Delicten
C Wetboek van Strafrecht
D Wetboek van Strafvordering
tekst 9
Drugshandel rond metro te lijf SPIJKENISSE - De omgeving van het spoor achter metrostation De Akkers in Spijkenisse wordt beter verlicht, om het drugshandelaren die er actief zijn, moeilijker te maken.
naar: www.ad.nl van 15 februari 2009
Lees tekst 9.
121p
Er zijn verschillende soorten van overheidsbeleid om crimineel gedrag te
bestrijden.
Onder welk overheidsbeleid valt het plaatsen van nieuwe verlichting?
A opsporingsbeleid
B preventief beleid
C repressief beleid
D vervolgingsbeleid
132p
Hieronder staat een aantal kenmerken van verschillende soorten criminaliteit:
1 bevordert gevoelens van onveiligheid
2 wordt berecht door de kantonrechter
3 wordt in het algemeen licht bestraft
4 wordt vaak moeilijk ontdekt
5 wordt vooral door hogere milieus gepleegd
Welke twee kenmerken horen bij veel voorkomende criminaliteit?
Kies twee nummers uit bovenstaand rijtje.
tekst 10
1800 jeugdgroepen geven overlast Nederland telt 1800 jeugdgroepen die overlast veroorzaken. Zeker honderd daarvan zijn echte jeugdbendes die zich bezighouden met zware criminaliteit. De politie maakt zich zorgen over…

1800 jeugdgroepen geven overlast Nederland telt 1800 jeugdgroepen die overlast veroorzaken. Zeker honderd daarvan zijn echte jeugdbendes die zich bezighouden met zware criminaliteit. De politie maakt zich zorgen over de jeugdige leeftijd van de bendeleden. Steeds vaker zien agenten kinderen onder de twaalf zich aansluiten en soms al leider van een groep zijn. Veel van de betrokken jongeren hebben een laag IQ of zijn zwakbegaafd. Ze willen er graag bijhoren en worden misbruikt door groepsleiders.

bron: de Volkskrant van 28 oktober 2008
Lees tekst 10.
141p
Justitie en politie willen de jeugdcriminaliteit aanpakken, maar lopen hier tegen
een bijzonder probleem aan. Welk bijzonder probleem is dat?
A Er zijn grote wachtlijsten in de jeugdzorg; hiertoe kunnen ze dus niet
veroordeeld worden.
B Je kunt pas veroordeeld worden als je 16 jaar of ouder bent.
C Jongeren onder de 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk vervolgd worden.
D Zwakbegaafden kunnen niet aangepakt worden.
151p
Er zijn individuele oorzaken en maatschappelijke oorzaken van crimineel
gedrag.
Welke individuele oorzaak van crimineel gedrag kun je afleiden uit tekst 10?
A Crimineel gedrag wordt aangeleerd in de jeugdbende.
B Er is onvoldoende sociale controle in de buurten van de jeugdbendes.
C De jongeren krijgen geen waarden en normen van thuis mee.
D De jongeren gebruiken vast veel alcohol en drugs.
tekst 11
Fietsers bekeurd bij verlichtingscontroles ZWOLLE - Bij verkeerscontroles zijn dinsdagochtend volop fietsers bekeurd op de Twistvlietweg. Er werd dertien keer bekeurd voor defecte fietsverlichting en twee keer voor…

Fietsers bekeurd bij verlichtingscontroles ZWOLLE - Bij verkeerscontroles zijn dinsdagochtend volop fietsers bekeurd op de Twistvlietweg. Er werd dertien keer bekeurd voor defecte fietsverlichting en twee keer voor rijden door rood licht. Daarnaast werd er een bromfietser bekeurd vanwege slechte remmen.

naar: de Stentor van 16 oktober 2008
161p
Op welke taak is de politie gericht in tekst 11?
A handhaving van de openbare orde
B opsporing van strafbare feiten
C preventie
D verlenen van hulp
171p
Er zijn verschillende methodes om de omvang van de criminaliteit in Nederland
te meten. Een slachtofferonderzoek is een van deze methoden. Behalve
voordelen heeft deze onderzoeksmethode ook nadelen.
Wat is een nadeel van het slachtofferonderzoek?
A De politie registreert niet alle misdrijven even nauwkeurig.
B Niet alle mensen durven aangifte bij de politie te doen.
C Selectief opsporingsbeleid van de politie beïnvloedt de cijfers voor bepaalde
vormen van criminaliteit.
D Sommige vormen van criminaliteit, zoals vernielingen van openbaar bezit,
worden met deze methode niet gemeten.

opgave 2Politiek en beleid

tekst 12
Een derde van de bevolking is politiek actief Eén op de drie kiezers heeft de laatste vijf jaar geprobeerd invloed uit te oefenen op politici of de overheid. In de meeste gevallen – in 18 procent – gebeurde dit door…

Een derde van de bevolking is politiek actief Eén op de drie kiezers heeft de laatste vijf jaar geprobeerd invloed uit te oefenen op politici of de overheid. In de meeste gevallen – in 18 procent – gebeurde dit door middel van discussie via internet, e-mail of sms. Iets meer dan 10 procent zocht contact met politici, nam deel aan een bijeenkomst van de overheid, of schakelde radio, tv, of de krant in. Van de mogelijkheden om iets aan de orde te stellen door te demonstreren, via een politieke partij of organisatie, maakte zo’n 4 tot 5 procent gebruik.

naar: www.cbs.nl van 13 augustus 2008
182p
In tekst 12 staan mogelijkheden van burgers om de politieke besluitvorming te
beïnvloeden.
Noem nog twee andere mogelijkheden.
tabel 1
Personen die over een periode van vijf jaar politiek actief zijn geweest: naar stemgedrag en geslacht, 2006 niet-stemmers PVV ChristenUnie PvdA CDA VVD SP overig GroenLinks 0 10 20 30 40 50 60 70 % Legenda: vrouw man
bron: www.cbs.nl van 13 augustus 2008
Zie tabel 1.
191p
Van de personen die op een of andere manier hebben geprobeerd invloed uit te
oefenen op de politiek, is in tabel 1 aangegeven op welke partij zij hebben
gestemd, en of zij man of vrouw zijn.
Van welke politieke stroming zijn de vrouwen het minst politiek actief geweest?
A de christendemocratische stroming
B de ecologische stroming
C de liberale stroming
D de sociaaldemocratische stroming
cartoon 1
figuur bij de opgave
Op het shirt staat “Beijing 2008”, op de brandende krant staat “vrije pers”.
bron: www.tomjanssen.net
201p
In 2008 werden de Olympische Spelen in China gehouden.
Vindt de tekenaar, uitgaande van cartoon 1, China een democratie of een
dictatuur?
Geef een verklaring voor je antwoord.
tekst 13
Toetsing aan de Grondwet onverwacht iets dichterbij De senaat stemde gisteren met één stem verschil voor een initiatiefwet die de burger het recht geeft wetten te laten toetsen aan de Grondwet. In een stemming heeft…

Toetsing aan de Grondwet onverwacht iets dichterbij De senaat stemde gisteren met één stem verschil voor een initiatiefwet die de burger het recht geeft wetten te laten toetsen aan de Grondwet. In een stemming heeft de senaat zich uitgesproken voor een initiatief- wetsvoorstel van mevrouw Halsema. Uitslag: 37 voor, 36 tegen. Het voorstel van Halsema geeft burgers de mogelijkheid naar de rechter te stappen om te laten bepalen of wetten in overeenstemming zijn met de Grondwet.

naar: NRC Handelsblad van 3 december 2008
Lees tekst 13.
211p
De senaat (= de Eerste Kamer) telt een bepaald aantal senaatsleden. Uit de
stemmingsuitslag blijkt dat niet alle senaatsleden bij de stemming aanwezig
waren.
Hoeveel senaatsleden waren afwezig?
A 2 leden
B 3 leden
C 27 leden
D 77 leden
221p
Het parlement bestaat uit de Eerste en Tweede Kamer. Uit tekst 13 kun je
opmaken in welke Kamer mevrouw Halsema zit.
Zit mevrouw Halsema in de Eerste of in de Tweede Kamer?
Geef een verklaring voor je antwoord.
schema 1
(vereniging) oud brandweerlieden regio brandweer gemeente burgers diverse overheids- instanties massamedia overkoepelende brandweer toekomstige branche verenigingen brandweerlieden andere korpsen beroeps en…

(vereniging) oud brandweerlieden regio brandweer gemeente burgers diverse overheids- instanties massamedia overkoepelende brandweer toekomstige branche verenigingen brandweerlieden andere korpsen beroeps en vrijwilligers opleidingsinstituten w.o. NIBRA leveranciers bedrijfsleven

bron: documenten.werkenvoorveiligheid.nl
231p
De brandweer is een organisatie die midden in de samenleving staat.
Bij welke twee groepen uit schema 1 kan de brandweer lobbyen als het gaat
over politieke besluitvorming?
241p
De rechtsextremistische stroming heeft enkele kenmerkende uitgangspunten.
Welke van de hieronder genoemde uitgangspunten behoort niet bij deze
stroming?
A centraal leiderschap
B groot nationalistisch besef
C internationale solidariteit
D ongelijkwaardigheid met betrekking tot ras
tekst 14
Premier Leterme biedt ontslag kabinet aan De Belgische premier Yves Leterme is vrijdagavond bij koning Albert aangekomen om het ontslag van zijn kabinet aan te bieden, meldden Belgische media. De bewindslieden…

Premier Leterme biedt ontslag kabinet aan De Belgische premier Yves Leterme is vrijdagavond bij koning Albert aangekomen om het ontslag van zijn kabinet aan te bieden, meldden Belgische media. De bewindslieden besloten aan het eind van de middag op te stappen. Dit deden ze na beschuldigingen dat ze de rechtsgang rond de verkoop van Fortis hadden proberen te beïnvloeden. Vrijdagmiddag verscheen een rapport waarin staat dat de regering-Leterme heeft geprobeerd een rechterlijke uitspraak te beïnvloeden over de verkoop van Fortis, aan het Franse BNP Paribas. Volgens het rapport zijn daarvoor geen bewijzen, maar wel sterke aanwijzingen.

naar: de Gelderlander van 19 december 2008
Lees tekst 14.
251p
Een parlementaire democratie heeft een aantal kenmerken.
Aan welk kenmerk lijkt het Belgische kabinet zich niet gehouden te hebben?
A democratische besluitvorming
B geheime verkiezingen
C machtenscheiding
D naleven van de grondrechten
cartoon 2
figuur bij de opgave
Op het koffertje staat “derde dinsdag in
september”, onder de cartoon staat
“crisispakket”.
bron: het Parool van maart 2009
261p
Waarover gaat cartoon 2?
A de aanpassing van de begroting
B de coalitievorming
C het regeerakkoord
D problemen met de kabinetsformatie
tekst 15
Groene stroom fors duurder na Europees voorstel Een voorstel van het Europees Parlement om strengere eisen te stellen aan de productie van groene stroom, leidt waarschijnlijk tot een forse prijsverhoging voor…

Groene stroom fors duurder na Europees voorstel Een voorstel van het Europees Parlement om strengere eisen te stellen aan de productie van groene stroom, leidt waarschijnlijk tot een forse prijsverhoging voor Nederlandse groene consumenten. Zij zullen in de toekomst meer moeten betalen voor duurzame energie, omdat die volgens het Europarlement in eigen land moet worden opgewekt.

bron: de Volkskrant van 24 september 2008
Lees tekst 15.
271p
Stel dat het voorstel van het Europees Parlement een Europese wet of regel
wordt.
Welke van de onderstaande stellingen is dan waar?
A De Nederlandse rechters kunnen beslissen dat de strengere eisen niet in
Nederland gelden.
B De Nederlandse regering zal moeten zorgen voor de uitvoering van de
strengere eisen.
C De Provinciale Staten moeten eerst instemmen met de beslissing over de
strengere eisen.
D De Tweede Kamer kan beslissen dat de strengere eisen niet in Nederland
gelden.
281p
Verschillende groepen mensen en politici hebben kritiek op de Europese Unie
(EU) of Europese samenwerking.
Welke kritiek op de EU zouden mensen kunnen uiten op grond van tekst 15?
A De EU bepaalt te veel wat er in elk EU-land gebeurt.
B De EU wordt door velen gezien als te log en bureaucratisch.
C Er is onvoldoende controle door burgers op de Europese besluitvorming.
D Nederland moet te veel betalen aan de EU.
tekst 16
SP vindt referendum ‘goede zaak’ DEN HAAG - Het is een goede zaak dat burgers de mogelijkheid krijgen om wetten te blokkeren of terug te draaien. “Als blijkt dat de volks- vertegenwoordigers hun werk niet goed doen,…

SP vindt referendum ‘goede zaak’ DEN HAAG - Het is een goede zaak dat burgers de mogelijkheid krijgen om wetten te blokkeren of terug te draaien. “Als blijkt dat de volks- vertegenwoordigers hun werk niet goed doen, dan moet het volk dat tussentijds kunnen corrigeren.” Dat zei SP-Tweede Kamerlid Ronald van Raak dinsdagavond.

naar: www.telegraaf.nl van 3 februari 2009
292p
In tekst 16 kun je lezen waarom de SP een referendum een goede zaak vindt.
Aan het houden van referenda zitten ook nadelen. Zo vinden tegenstanders dat
het te veel geld en tijd kost.
Noem twee andere nadelen van een referendum.
tekst 17
Nederland wil Beatrix nog niet kwijt HILVERSUM - Van de honderd Nederlanders vinden er 83 dat prins Willem- Alexander klaar is voor de troon. Toch wil een meerderheid koningin Beatrix nog niet kwijt: 54 procent vindt…

Nederland wil Beatrix nog niet kwijt HILVERSUM - Van de honderd Nederlanders vinden er 83 dat prins Willem- Alexander klaar is voor de troon. Toch wil een meerderheid koningin Beatrix nog niet kwijt: 54 procent vindt dat ze nog niet zou moeten aftreden. Dat blijkt uit een opinieonderzoek in opdracht van het KRO-programma In de Schaduw van het Nieuws. De ondervraagden geven de koningin een 8 voor haar werk. Eén op de tien Nederlanders vindt het tijd om een republiek te worden.

naar: de Stentor van 26 januari 2009
301p
Uit tekst 17 kun je verschillende conclusies trekken.
1 83% van de Nederlanders vindt dat Willem-Alexander klaar is om koning te
worden.
2 54% van de Nederlanders is voorstander van de monarchie.
3 10% van de Nederlanders vindt dat het koningshuis moet worden afgeschaft.
Geef van elke conclusie aan of deze juist is of onjuist.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Conclusie 1 is …
Conclusie 2 is …
Conclusie 3 is …
tekst 18
Geen kind in de cel Naar schatting komen jaarlijks 100 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) in de cel terecht. Het samenwerkingsverband ‘Kinderen horen niet in vreemdelingenbewaring’ roept de…

Geen kind in de cel Naar schatting komen jaarlijks 100 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) in de cel terecht. Het samenwerkingsverband ‘Kinderen horen niet in vreemdelingenbewaring’ roept de staatssecretaris op daar onmiddellijk een einde aan te maken. SAMAH, de stichting die de belangen van jonge asielzoekers behartigt, reageert: “Amnesty International en wij zullen blijven opletten in hoeverre de plannen in de praktijk gebracht worden.”

naar: www.human.nl van 15 oktober 2008
Lees tekst 18.
312p
‘Kinderen horen niet in vreemdelingenbewaring’ is een samenwerkingsverband
van verschillende maatschappelijke organisaties, waaronder SAMAH en
Amnesty International.
SAMAH, Amnesty International en het samenwerkingsverband ‘Kinderen horen
niet in vreemdelingenbewaring’ zijn belangengroepen.
Belangen- of pressiegroepen hebben twee kenmerken.
Noem deze twee kenmerken en geef van beide kenmerken een voorbeeld uit
tekst 18.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: …
Voorbeeld uit tekst 18: …
Kenmerk 2: …
Voorbeeld uit tekst 18: …
tekst 19
CNV wil meer belasting voor rijken Rijke mensen moeten meer belasting betalen. Dat vindt het CNV (Christelijk Nationaal Vakverbond). De Balkenende-norm zou daarvoor als maatstaf moeten dienen. Volgens CNV-voorzitter…

CNV wil meer belasting voor rijken Rijke mensen moeten meer belasting betalen. Dat vindt het CNV (Christelijk Nationaal Vakverbond). De Balkenende-norm zou daarvoor als maatstaf moeten dienen. Volgens CNV-voorzitter René Paas is een belastingverhoging voor de rijksten in Nederland in deze moeilijke tijden op zijn plaats. Het liefst ziet hij een belastingverhoging van 52 naar 60 procent voor iedereen die meer dan de Balkenende-norm verdient. Volgens de vakbondsman moeten juist nu de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Daarbij moeten topinkomens meer de cao-ontwikkelingen volgen. “Als die matig is, zou dat ook voor de topinkomens moeten gelden,” aldus Paas.

naar: www.rtlnieuws.nl van 9 maart 2009
Lees tekst 19.
321p
Het kabinet, bestaande uit ChristenUnie, CDA en PvdA, wordt door het CNV
aangesproken om de belasting voor een bepaalde groep te verhogen.
Op basis van welk politiek uitgangspunt zou de PvdA veel kunnen voelen
voor het voorstel van het CNV?
331p
Geef een reden waarom het CDA zich verbonden zal voelen met het CNV.
tekst 20
VVD: later AOW bij minder dan veertig jaar werk DEN HAAG - De VVD wil de AOW later laten ingaan voor mensen die op hun 65e jaar nog geen veertig jaar hebben gewerkt. Volgens deze liberale oppositiepartij is die…

VVD: later AOW bij minder dan veertig jaar werk DEN HAAG - De VVD wil de AOW later laten ingaan voor mensen die op hun 65e jaar nog geen veertig jaar hebben gewerkt. Volgens deze liberale oppositiepartij is die aanpassing van de pensioengerechtigde leeftijd nodig, omdat de AOW door de vergrijzing straks onbetaalbaar dreigt te worden en toenemende personeelstekorten worden verwacht. Dit schrijven fractievoorzitter Mark Rutte en Stef Blok van de VVD in de Tweede Kamer in een ingezonden stuk in NRC Handelsblad.

naar: www.telegraaf.nl van 3 februari 2009
Lees tekst 20.
341p
De heer Rutte is fractievoorzitter. Wat betekent dat?
A Hij is de leider van alle Tweede Kamerleden van de VVD.
B Hij is de voorzitter van de Provinciale Staten.
C Hij is minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
D Hij is premier en dus voorzitter van de ministerraad.
Zie tekst 20.
351p
Welke functie van de media vervult NRC Handelsblad door het plaatsen van het
stuk van de heren Rutte en Blok?
A de amusementsfunctie: het ingezonden stuk in de krant is vooral bedoeld ter
ontspanning
B de informatieve functie: deze plannen zullen uitgevoerd worden en het is
belangrijk dat iedereen daarvan af weet
C de opiniërende functie: het lezen van het ingezonden stuk helpt bij het
vormen van een mening over dit onderwerp
D de waakhondfunctie: door het plaatsen van deze brief voert NRC
Handelsblad zijn controlerende taak uit
tekst 21
Linkse partijen winnen IJslandse verkiezingen De beide partijen van de linkse coalitieregering in IJsland hebben de zaterdag gehouden parlementsverkiezingen met ruim verschil gewonnen. Het belangrijkste onderwerp in…

Linkse partijen winnen IJslandse verkiezingen De beide partijen van de linkse coalitieregering in IJsland hebben de zaterdag gehouden parlementsverkiezingen met ruim verschil gewonnen. Het belangrijkste onderwerp in de verkiezingscampagne was het EU- lidmaatschap, dat door veel kiezers wordt gezien als hét redmiddel bij uitstek voor de financiële problemen. Toetreding tot de EU is echter een lange weg en het kan nog veel jaren duren voordat het zover is.

bron: www.elsevier.nl van 28 april 2009
Lees tekst 21.
361p
Veel kiezers in IJsland willen dat hun land lid wordt van de Europese Unie. Eén
van de voordelen op sociaal-economisch terrein voor de IJslandse burgers zal
zijn dat zij met de euro een stabiele munt zullen krijgen.
Lidmaatschap van de EU kan ook voordelen op sociaal-cultureel gebied hebben.
Welk voordeel op sociaal-cultureel gebied biedt het EU-lidmaatschap voor
IJsland en de burgers van IJsland in de toekomst?
A De IJslandse burgers krijgen het recht om vrij te reizen en wonen binnen de
grenzen van de EU.
B De IJslandse burgers kunnen profiteren van de goedkopere tarieven voor
mobiel bellen met het buitenland.
C De IJslandse vrouwen zullen voortaan voor hetzelfde werk volgens EU-
regels evenveel loon moeten krijgen als mannen.
D De sociale uitkeringen zullen worden verhoogd door geld van de Europese
Unie.

opgave 3Analyse maatschappelijk vraagstuk: het fileprobleem

Bij de beantwoording van de vragen 37 tot en met 49 maak je gebruik van de
teksten 1 tot en met 7 en tabel 1 in het tekstboekje.
Lees tekst 1 en tekst 2 in het tekstboekje.
372p
De files in Nederland zijn een maatschappelijk vraagstuk geworden. Iets is een
maatschappelijk vraagstuk als het voldoet aan een aantal kenmerken. Eén van
deze kenmerken is bijvoorbeeld dat er sprake moet zijn van een sociaal
probleem, dat wil zeggen dat het moet gaan om een situatie die veel mensen
onwenselijk vinden.
Twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk zijn:
1 Het vraagstuk krijgt de aandacht van de media, of wordt door een
(invloedrijke) groep onder de aandacht van de media gebracht.
2 Het moet gaan om een probleem dat door middel van gezamenlijke actie of
door de politiek kan worden opgelost.
Uit tekst 1 en 2 blijkt dat deze twee kenmerken ook voor het fileprobleem
gelden.
Geef van kenmerk 1 een voorbeeld uit tekst 1 en geef van kenmerk 2 een
voorbeeld uit tekst 2.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een voorbeeld van kenmerk 1 uit tekst 1 is …
Een voorbeeld van kenmerk 2 uit tekst 2 is …
381p
Waarom heeft tekst 1 een socialiserende functie?
omdat
A de filevrije dag een idee van de ANWB is
B de schrijver mensen oproept ander verkeersgedrag te vertonen
C de tekst in het maandblad Kampioen staat
D uit tekst 1 blijkt dat het fileprobleem een groot sociaal probleem is
391p
Het vraagstuk van het fileprobleem kun je op verschillende manieren bekijken:
vanuit de politiek-juridische invalshoek, de sociaal-economische invalshoek, de
sociaal-culturele invalshoek en de veranderings- en vergelijkende invalshoek.
In tekst 1 kun je de sociaal-culturele invalshoek herkennen.
Geef een voorbeeld van een sociaal-culturele vraag die je bij tekst 1 zou
kunnen stellen.
401p
Geef uit tekst 2 een voorbeeld/citaat dat past bij de sociaal-economische
invalshoek.
Lees tekst 3 en bekijk tabel 1.
411p
Onderzoeksinstituut TNO heeft op de filevrije dag onderzoek gedaan naar de
totale lengte van de files tijdens de avondspits en deze vergeleken met de totale
filelengte op een normale donderdag. In tabel 1 zie je de uitslag van het
onderzoek.
Vind jij dat de filevrije dag wat betreft de lengte van de files tijdens de
avondspits (van 16.00 uur tot 18.30 uur) een succes genoemd kan worden?
Geef een argument met behulp van de gegevens uit de tabel.
421p
Voor, tijdens en vlak na de filevrije dag is er in de media veel aandacht geweest
voor het fileprobleem. Het fileprobleem was daardoor in deze periode een
onderwerp van gesprek onder de mensen.
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de
massamedia.
Welke beïnvloedingstheorie verklaart dat mensen in de periode rondom de
filevrije dag veel over het fileprobleem hebben gesproken?
A de agendatheorie
B de injectienaaldtheorie
C de multi-step-flow-theorie
D de theorie van de media als betekenisgever
Lees tekst 4 en 5.
434p
Eén van de mogelijke maatregelen in strijd tegen de files is de kilometerheffing.
Via de kilometerheffing betalen automobilisten de overheid niet meer een vast
bedrag per maand voor het bezit van een auto, maar per gereden kilometer. Ook
de plaats waar je rijdt, het tijdstip waarop je rijdt, en hoe milieuvriendelijk je auto
is, bepalen hoeveel je moet betalen.
Iemand die veel auto rijdt, zal dus meer aan de overheid moeten gaan betalen
dan iemand die weinig auto rijdt. En iemand die in de spits rijdt, zal bijvoorbeeld
meer moeten betalen dan iemand die buiten de spits rijdt.
In tekst 4 en 5 staan de meningen van twee verschillende politieke partijen over
de kilometerheffing.
Van welke politieke partij is tekst 4 afkomstig en van welke politieke partij
tekst 5? Je kunt kiezen uit de volgende politieke partijen (in alfabetische
volgorde): het CDA, GroenLinks, de PVV, de SGP, de SP en de VVD.
Verklaar je antwoord met een politiek uitgangspunt van de stroming waar
deze partij toe behoort.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Tekst 4 is van …
In tekst 4 herken ik het uitgangspunt …
Tekst 5 is van …
In tekst 5 herken ik het uitgangspunt …
Lees tekst 6.
442p
De ANWB is alleen voor de kilometerheffing als de wetgeving aan een aantal
voorwaarden voldoet. Deze voorwaarden heeft de ANWB opgesteld aan de hand
van een onderzoek naar de wensen en eisen van de ANWB-leden. De ANWB
heeft minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat een brief gestuurd met deze
voorwaarden en wil daarmee invloed uitoefenen op de politieke besluitvorming.
Organisaties hebben verschillende machtsmiddelen om voor hun belangen op te
komen, ze hebben bijvoorbeeld de beschikking over kennis en deskundigheid.
Welke twee andere machtsmiddelen van de ANWB komen naar voren in
tekst 6?
Lees tekst 7.
451p
De informatie die we via de media krijgen, kan meer of minder betrouwbaar zijn.
Waarom is de informatie in tekst 7 betrouwbaar?
A De gegevens berusten op controleerbare feiten.
B De tekst gaat over het kabinet.
C Er wordt een mening gegeven over de gevolgen van rekeningrijden.
D In de tekst is sprake van hoor en wederhoor.
461p
De massamedia vervullen verschillende functies.
Welke functie vervult tekst 7 vooral?
A de agendafunctie
B de informatieve functie
C de opiniërende functie
D de socialiserende functie
471p
Het proces van politieke besluitvorming verloopt in vier verschillende fasen:
fase 1: uiten van wensen en erkennen van wensen als politieke problemen
fase 2: vergelijken/afwegen van problemen; het bedenken van oplossingen voor
politieke problemen
fase 3: beslissen over problemen
fase 4: uitvoeren van besluiten
In welke fase bevindt zich de besluitvorming over de kilometerheffing in tekst 7?
A fase 1
B fase 2
C fase 3
D fase 4
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
482p
Het bestuur van de Europese Unie bestaat uit verschillende organen.
Stel dat er een Europees wetsvoorstel komt waarin staat dat in alle landen die
zijn aangesloten bij de Europese Unie de kilometerheffing wordt ingevoerd.
Welke bestuursorganen van de EU moeten het wetsvoorstel goedkeuren,
zodat het ook werkelijk een Europese wet wordt?
Kies twee nummers uit onderstaand rijtje.
1 de Europese commissie
2 de parlementen van de EU-landen
3 de minister-presidenten van de EU-landen (Europese Raad)
4 de ministers van verkeer van de EU-landen (Raad van de Europese Unie)
5 het Europees parlement
492p
In april 2009 heeft CDA-minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat de
kilometerheffing uitgesteld. “Veel te complex,” meldde hij per brief. Hij vindt het
daarom onverantwoord de kilometerheffing al in 2011 in te voeren.
“Zorgvuldigheid gaat voor snelheid,” vindt hij.
Sommige mensen vragen zich af of de kilometerheffing er nu nog wel zal
komen. Volgens minister Eurlings betekent het uitstel echter geen afstel.
Sommige politieke partijen zullen het toejuichen als de kilometerheffing
uiteindelijk toch niet zal worden ingevoerd.
Ben jij voor of tegen de invoering van de kilometerheffing?
Geef twee argumenten voor je mening en gebruik per argument gegevens
uit het tekstboekje. Vermeld hierbij uit welke tekst de gegevens afkomstig
zijn.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.