bronnen

Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2025, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Politiek en beleid

tekst 1
‘Thuiswerkwet’ van D66 en GroenLinks sneuvelt in Eerste Kamer
Een wetsvoorstel van D66 en GroenLinks waardoor werkgevers een
verzoek om thuis te mogen werken niet meer zomaar zouden mogen
weigeren, is gesneuveld in de Eerste Kamer. De fracties van BBB, VVD,
PVV, JA21, FVD, SGP en 50PLUS stemden tegen, waardoor het voorstel
met de kleinst mogelijke meerderheid is verworpen.
bron: noordhollandsdagblad.nl van 26 september 2023
Lees tekst 1.
11p
Van welk recht van het parlement hebben Tweede Kamerleden van D66
en GroenLinks gebruikgemaakt?
A het budgetrecht
B het recht om moties in te dienen
C het recht van amendement
D het recht van initiatief
Zie tekst 1.
21p
Het parlement heeft twee hoofdtaken.
Welke hoofdtaak van het parlement hebben de Eerste Kamerleden in
tekst 1 vervuld?
Zie tekst 1.
31p
Hoeveel Eerste Kamerleden hebben tegen de wet gestemd?
A 38
B 51
C 76
D 113
tekst 2
Ontslagbrief wethouder Egbert van Dijk is nu ook binnen
Egbert van Dijk heeft zich in de 2,5 jaar als wethouder als een vis in het
water gevoeld. Dat schrijft hij in zijn ontslagbrief aan de gemeenteraad
van De Wolden. Hij strooit daarin uitgebreid met bedankjes naar de
mensen in het gemeentehuis, de politiek en de inwoners van de gemeente
De Wolden. Van Dijk wordt gedeputeerde.
bron: de-wolden.nieuws.nl van 29 juni 2023
Lees tekst 2.
41p
Egbert van Dijk verandert van baan.
Welke overstap maakt Egbert van Dijk?
A Hij vertrekt als lid van de gemeenteraad en wordt nu lid van het
dagelijks bestuur van de gemeente.
B Hij vertrekt als lid van de gemeenteraad en wordt lid van de
Provinciale Staten.
C Hij vertrekt als lid van het college van B en W en wordt lid van de
Eerste Kamer.
D Hij vertrekt als lid van het dagelijks bestuur van de gemeente en wordt
lid van het dagelijks bestuur van de provincie.
tekst 3
Mogen leden van het Koninklijk Huis eigenlijk stemmen?
Waarschijnlijk gaat slechts 55 procent van de Nederlanders deze week
naar de stembus om te stemmen voor de Provinciale Staten en
waterschappen. Hoe zit dat eigenlijk met de leden van ons koningshuis?
Leden van het Koninklijk Huis hebben wel het recht om te stemmen bij
verkiezingen.
De koning(in) heeft formeel wel stemrecht, maar oefent dit recht niet uit
om de onpartijdigheid van de monarchie te garanderen.
bron: nu.nl van 28 februari 2023
Lees tekst 3.
52p
De koning vervult een aantal rollen in de Nederlandse samenleving. Een
rol van de koning is bijvoorbeeld de aanmoedigende rol.
Leg uit bij welke andere rol van de koning zijn keuze past om geen
gebruik te maken van het stemrecht.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Dit past bij de … rol, want …
62p
Hieronder staan vier kenmerken of uitgangspunten van verschillende
politieke stromingen.
1 globalisering wordt gezien als een bedreiging voor het land
2 proberen zo min mogelijk deel te nemen aan internationale
organisaties zoals de EU
3 willen met geweld ingrijpende ondemocratische veranderingen in de
samenleving bereiken
4 zijn groot voorstander van internationale solidariteit
Geef per kenmerk/uitgangspunt aan of dit wel of niet hoort bij de
nationalistische stroming.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
wel of niet.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tekst 4
Tientallen Kamervragen over PFAS1)-verspreiding Chemours
Kamerleden van D66, GroenLinks, PvdA, SP en PvdD hebben donderdag
samen 46 Kamervragen gesteld naar aanleiding van de Zembla-
uitzending over het met PFAS verontreinigde water in de omgeving van
chemiefabriek Chemours in Dordrecht. De vragen zijn gericht aan de
staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de ministers van
Infrastructuur en Waterstaat en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
noot 1 PFAS zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. PFAS kunnen een
negatief effect hebben op milieu en gezondheid. (RIVM)
bron: bnnvara.nl van 29 juni 2023
Lees tekst 4.
72p
Media kunnen een aantal functies vervullen voor de democratie,
bijvoorbeeld de informatiefunctie en de controle- of waakhondfunctie.
Geef aan welke andere functie voor de democratie het
televisieprogramma Zembla heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Zembla heeft de … functie vervuld, want uit tekst 4 blijkt …
tekst 5
Een glaasje bij de kapper of in de boekwinkel?
Deze week diende het Kamerlid Thierry Aartsen een wetsvoorstel in dat
het zogeheten ‘blurring’ moet toestaan. Blurring is het vervagen van
grenzen tussen winkels en dienstverleners en horeca, waardoor
bijvoorbeeld alcohol ook bij de kapper of in een kledingzaak mag worden
geschonken. Aartsen: “Het klopt dat we dit al heel lang willen en daarom
moet het er nu eindelijk van komen. Ondernemers moeten zoveel mogelijk
ruimte krijgen om creatief en innovatief te zijn. Ze willen inspelen op de
behoefte van de klanten.”
bron: ad.nl van 22 april 2023
Lees tekst 5.
82p
Het wetsvoorstel in tekst 5 past goed bij een politieke stroming. In tekst 5
is een uitgangspunt van deze politieke stroming te herkennen.
Welke politieke stroming is dit?
Welk uitgangspunt van deze politieke stroming is te herkennen in
tekst 5?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De politieke stroming is: …
Het uitgangspunt dat te herkennen is: …
tekst 6
Het volk versus de elite
Onder … partijen verstaan verschillende onderzoekers ‘partijen die
uitdragen dat de samenleving wordt verdeeld in twee vijandelijke groepen,
‘het pure volk’ versus ‘de corrupte elite’, en die beweren dat politiek een
uitdrukking moet zijn van de algemene wil van het volk’.
bron: rtlnieuws.nl van 25 november 2023
Lees tekst 6.
91p
Wat moet er op de puntjes in tekst 6 worden ingevuld?
A conservatieve
B ecologische
C extremistische
D populistische
tekst 7
EU wordt het eens over olieboycot van Rusland
De EU stopt eind dit jaar met de invoer van vrijwel alle Russische olie.
Deze boycot waartoe de Europese regeringsleiders maandag iets voor
middernacht besloten, treft volgens betrokkenen ongeveer 90 procent van
de huidige Russische olie-export naar Europa.
Volgens EU-president Michel toont de EU met dit besluit dat ze ‘sterk,
ferm en eensgezind’ is.
bron: volkskrant.nl van 31 mei 2022
Lees tekst 7.
101p
Welke Europese instantie heeft tot de boycot in tekst 7 besloten?
A de Europese Commissie
B de Europese Raad
C het Europees Parlement
112p
Hieronder staan vier uitspraken over de burgemeester.
1 De burgemeester beslist welke wethouders worden aangesteld.
2 De burgemeester is verantwoordelijk voor de veiligheid in de
gemeente.
3 De burgemeester is lid van de gemeenteraad.
4 De burgemeester is altijd lid van de grootste partij in de gemeente.
Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tekst 8
Kwart ANWB-leden financieel in de knel door benzineprijs
26 procent van de ANWB-leden zit door de huidige benzineprijzen
financieel in de knel, blijkt uit nieuw onderzoek onder 1201 ANWB-leden.
Er wordt vooral bezuinigd op de dagelijkse boodschappen om toch te
kunnen blijven autorijden. De ANWB wil daarom dat de geplande
verhoging van 21 cent op accijns1) en btw op brandstof eind dit jaar niet
doorgaat.
De ANWB vindt dat de aangekondigde accijnsverhoging van tafel moet en
dringt daar regelmatig op aan bij de politiek. De ANWB pleit voor een
toekomstbestendige vorm van autobelastingheffing. Alleen zo houden we
mobiliteit betaalbaar voor iedereen.
noot 1 accijns = soort belasting
bron: anwb.nl van 18 september 2023
Lees tekst 8.
122p
De ANWB is een belangengroep. Een kenmerk van belangengroepen is
dat ze bepaalde belangen nastreven.
Noem een ander kenmerk van belangengroepen en geef aan dat uit
tekst 8 blijkt dat de ANWB daaraan voldoet.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ander kenmerk: …
De ANWB voldoet daaraan, want in tekst 8 staat …
tekst 9
Minister Adema weer door het stof
Landbouwminister Piet Adema erkent dat hij de Tweede Kamer beter op
de hoogte had moeten houden van de gang van zaken rondom de
strengere mestregels waar Nederland van de Europese Commissie aan
moet voldoen. Hij had een ‘aanvullend signaal’ moeten geven over de
zorgen die daarover leefden in Brussel, vindt hij achteraf. Dat hij dat
naliet, zegt hij te betreuren. De minister moet zich woensdagmiddag
verantwoorden in de Tweede Kamer over de mestregels.
bron: omropfryslan.nl van 24 januari 2023
Lees tekst 9.
132p
In tekst 9 zijn de twee plichten te herkennen die ministers en
staatssecretarissen hebben ten opzichte van het parlement. Een van deze
plichten is de verantwoordingsplicht.
Noem de andere plicht van ministers en staatssecretarissen ten
opzichte van het parlement.
Citeer uit tekst 9 een zin waarin deze plicht te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De plicht: …
Een zin uit tekst 9: …
tekst 10
Hongaarse boekwinkel krijgt 32.000 euro boete voor lhbti-boek1)
Een grote Hongaarse boekwinkel heeft afgelopen week een boete van
omgerekend zo’n 32.000 euro gekregen omdat het een boek met een
lhbti-thema duidelijk herkenbaar in de kast had staan. Een Hongaarse wet
verbiedt dat kinderen dit soort thema’s onder ogen krijgen, dus had de
Hongaarse vertaling van de populaire reeks Heartstoppper in folie
gewikkeld moeten zijn.
De conservatieve regering van de Hongaarse premier Orbán verbood in
2021 om homoseksualiteit te “vertonen of promoten” voor kinderen onder
de 18.
noot 1 De afkorting lhbti staat voor lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen,
transgender- en intersekse personen.
bron: nos.nl van 17 juli 2023
Lees tekst 10.
141p
De Europese Unie heeft een aantal doelstellingen. Hongarije is een
lidstaat van de Europese Unie.
Met welke doelstelling van de Europese Unie botst de Hongaarse wet uit
tekst 10?
met de doelstelling
A economische samenwerking
B het garanderen van Europese waarden
C vrede
D vrij verkeer voor personen

opgave 2Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 11
Ouders lieten zoontje (8) diefstallen plegen
Pas 8 jaar was het jongetje, toch werd hij door zijn ouders meegenomen
op rooftocht langs drogisterijen. Hij liep met gestolen parfums naar buiten
terwijl ook zijn ouders wat flesjes meenamen zonder af te rekenen. “Ze
brengen hun 8-jarige kind zo op het criminele pad,” zei de officier van
justitie donderdag 30 november. De verdachten werden op 18 augustus
betrapt in Waddinxveen.
De officier van justitie nam het de ouders zeer kwalijk dat ze misbruik
hebben gemaakt van de kwetsbare positie van hun eigen zoontje. “Zij zijn
er verantwoordelijk voor dat hij opgroeit in een veilige omgeving. Voor die
verantwoordelijkheid en voor de belangen van hun zoon hebben ze totaal
geen oog gehad.”
Het Openbaar Ministerie eiste tegen de vader en moeder twaalf maanden
cel waarvan drie maanden voorwaardelijk.
De … deed donderdag 30 november meteen uitspraak.
bron: hartvanwaddinxveen.nl van 30 november 2023
Lees tekst 11.
151p
Welke strafrechter of rechterlijke instantie moet er op de puntjes in
tekst 11 worden ingevuld?
A Hoge Raad
B kantonrechter
C meervoudige kamer
D politierechter
Zie tekst 11.
161p
Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag proberen te verklaren.
Leg uit met welke theorie op basis van tekst 11 te verklaren is dat het
jongetje parfum heeft gestolen.
Zie tekst 11.
171p
Een rechtszitting bestaat uit verschillende onderdelen.
Welk onderdeel van de rechtszitting komt aan bod in tekst 11?
A de tenlastelegging
B het pleidooi
C het requisitoir
D het verhoor
Zie tekst 11.
181p
Zijn er strafrechtelijke gevolgen voor het jongetje en zo ja, welke?
A Ja, de officier van justitie gaat hem een schikkingsvoorstel doen.
B Ja, de politie gaat hem doorsturen naar Halt.
C Ja, hij zal in een aparte rechtszitting voor een kinderrechter moeten
verschijnen.
D Nee, hij zal niet strafrechtelijk worden vervolgd.
192p
Hieronder staan twee uitgangspunten van het Nederlandse strafrecht.
Maak beide uitgangspunten kloppend door steeds de juiste keuze te
maken. Schrijf de kloppende zinnen op.
1 De … (kies uit: rechter / wet) bepaalt welke straf … (kies uit: maximaal
mag / minimaal moet) worden gegeven.
2 Iedereen wordt voor … (kies uit: onschuldig / schuldig) gehouden
totdat zijn … (kies uit: onschuld / schuld) door de rechter is
vastgesteld. Bij gebrek aan bewijs volgt … (kies uit: strafvermindering
/ vrijspraak).
tekst 12
Rotterdam heeft deze zomer al honderden verkeershufters beboet
Rotterdam pakt verkeershufters steeds harder aan. Alleen al in de
maanden juni en juli zijn meer dan 260 bekeuringen uitgedeeld voor het
rijden in ‘herriebakken’ met een knallende uitlaat of harde muziek, maar
ook voor overdreven hard rijden, rijden zonder rijbewijs en/of gordel en
het rijden in gestolen auto’s.
De Rotterdamse aanpak is zo succesvol dat “bestuurders elkaar onderling
bellen om niet meer naar de stad te komen vanwege de controles”, meldt
Rijnmond.
De gemeente begon twee jaar geleden met de nieuwe aanpak, nadat
vooral in de binnenstad bewoners en ondernemers klaagden over
overlast.
bron: nos.nl van 26 augustus 2023
Lees tekst 12.
202p
Leg uit dat de Rotterdamse aanpak in tekst 12 repressief is en een
preventieve werking heeft.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De Rotterdamse aanpak is repressief, want …
De Rotterdamse aanpak heeft een preventieve werking, want …
tekst 13
Het begrip majesteitsschennis1) bestaat sinds 2020 niet meer in de
Nederlandse wet.
Op 1 januari 2020 verdween het artikel over majesteitsschennis na bijna
twee eeuwen uit het wetboek. Daarop stond tot dat moment een maximale
gevangenisstraf van 5 jaar. Er kwam geen nieuwe wet voor in de plaats.
noot 1 majesteitsschennis = belediging van de koning(in)
bron: rtlnieuws.nl van 21 september 2022
Lees tekst 13.
211p
Leg uit dat uit tekst 13 blijkt dat criminaliteit relatief is.
tekst 14
Minister Weerwind bezoekt gevangenis Veenhuizen
Demissionair minister voor Rechtsbescherming Franc Weerwind heeft een
werkbezoek gebracht aan gevangenis Veenhuizen. Weerwind ging onder
andere in gesprek met twee gedetineerden1) die op de vadervleugel
verblijven. Op deze afdeling is plek voor 23 gemotiveerde gedetineerden
die vader zijn en tijdens hun detentie in staat worden gesteld om de band
met hun kind(eren) zo goed mogelijk te kunnen onderhouden.
Minister Weerwind: “Vaders leren door deze contacten hoe belangrijk hun
gezin en leven buiten de gevangenis is, waardoor ze na hun straf minder
snel de fout ingaan”.
noot 1 gedetineerde = iemand met een vrijheidsstraf
bron: dekrantnieuws.nl van 10 november 2023
Lees tekst 14.
221p
Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag proberen te verklaren.
Met welke theorie kan het idee van de vadervleugel in gevangenis
Veenhuizen onderbouwd worden?
met de
A anomietheorie
B bindingstheorie
C etikettentheorie
D neutraliseringstheorie
Zie tekst 14.
232p
Straffen hebben verschillende doelen, waaronder vergelding en
beveiliging van de samenleving.
Leg uit welke twee andere doelen van straffen te herkennen zijn in
tekst 14.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Het doel …, want in tekst 14 staat …
2 Het doel …, want in tekst 14 staat …
tabel 1
Halt-verwijzingen
type verwijzing 2020 2021 2022 vanwege overtreding 6.109 3.651 3.489 vanwege leerplicht 954 1.245 1.455 vanwege misdrijf 3.515 2.298 2.205
bron: Jaarverslag 2022 Halt
Bekijk tabel 1.
242p
In tabel 1 staat het aantal verwijzingen naar Halt in de jaren 2020, 2021
en 2022 vanwege een overtreding, een misdrijf en vanwege het niet
voldoen aan de leerplicht.
Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van tabel 1.
1 Alle verwijzingen naar Halt zijn gedaan door de politie.
2 Het aantal verwijzingen vanwege overtredingen en misdrijven is
tussen 2020 en 2021 afgenomen.
3 In 2022 heeft Halt 3.489 keer een kortdurende hechtenis opgelegd.
4 Jongeren worden steeds vaker doorverwezen wegens spijbelgedrag.
Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tabel 2
Een aantal geregistreerde misdrijven in Nederland
misdrijf 2021 2022 2023 diefstal en inbraak met geweld 5.545 5.965 6.005 heling 5.545 6.600 6.850 witwassen 2.475 1.535 1.460 discriminatie 555 410 510 drugsmisdrijven: softdrugs 5.525 4.725 5.375 rijden onder invloed 31.910 42.745 42.210 vernieling openbaar vervoer 810 820 560 openlijk geweld tegen

misdrijf 2021 2022 2023 diefstal en inbraak met geweld 5.545 5.965 6.005 heling 5.545 6.600 6.850 witwassen 2.475 1.535 1.460 discriminatie 555 410 510 drugsmisdrijven: softdrugs 5.525 4.725 5.375 rijden onder invloed 31.910 42.745 42.210 vernieling openbaar vervoer 810 820 560 openlijk geweld tegen persoon 3.390 4.085 4.055

bron: Stichting Cito - opendata.cbs.nl
Bekijk tabel 2.
251p
Om een beeld te krijgen van de omvang van de criminaliteit in Nederland
wordt gebruikgemaakt van verschillende soorten onderzoeken en
statistieken.
Welk soort onderzoek of statistiek zal een vollediger beeld kunnen geven
van de werkelijke omvang van ‘rijden onder invloed’ dan tabel 2?
A daderonderzoek
B politiestatistieken
C slachtofferonderzoek
Zie tabel 2.
261p
Tabel 2 geeft geen volledig beeld van het werkelijke aantal gevallen van
‘openlijk geweld tegen persoon’.
Geef hiervoor een verklaring.
Zie tabel 2.
271p
Hieronder staan twee uitspraken over tabel 2.
1 Het aantal geregistreerde misdrijven in tabel 2 dat onder de Opiumwet
valt, was in 2022 lager dan in 2023.
2 Twee soorten misdrijven uit tabel 2 staan in de Wegenverkeerswet.
Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = …
2 = …
tekst 15
Yuverta vmbo in Utrecht morgen weer open na online dreigement
Het Yuverta vmbo in Utrecht gaat morgen weer open, nadat de school
vandaag gesloten was vanwege een online dreigement.
De zogenoemde driehoek, waarin … en de burgemeester overleggen,
vindt dat het normale leven zoveel mogelijk door moet gaan en dat het
sluiten van een school een uiterste maatregel moet zijn. “Om die reden
hebben we vanochtend contact opgenomen met de school en vanuit de
driehoek geadviseerd dat ze weer open kunnen”, laat een woordvoerder
van de Utrechtse burgemeester Dijksma weten.
De school is geschrokken van het dreigement: “Als de dreiging
binnenkomt weet je niet hoe serieus je het moet nemen. Je gaat meteen
in de ‘zorgstand’; zijn de leerlingen veilig? Zijn de medewerkers veilig?”,
omschrijft een woordvoerder het gevoel dat ze had na het dreigement.
bron: rtvutrecht.nl van 25 mei 2023
Lees tekst 15.
281p
Wat moet er op de puntjes in tekst 15 worden ingevuld?
A de gemeenteraad, de wethouder van veiligheid
B de gemeenteraad, het Openbaar Ministerie
C de politie, de wethouder van veiligheid
D de politie, het Openbaar Ministerie
Zie tekst 15.
291p
Criminaliteit kent twee soorten gevolgen: materiële en immateriële. Uit
tekst 15 blijkt dat het online dreigement met zekerheid een van deze
soorten gevolgen heeft gehad.
Leg uit of uit tekst 15 blijkt dat het online dreigement materiële
gevolgen heeft gehad of immateriële gevolgen heeft gehad.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Uit tekst 15 blijkt: … (kies uit: materiële / immateriële) gevolgen, want …
tekst 16
Ontsnappen uit gevangenis niet strafbaar, maar helper wacht wel
straf
Ontsnappen uit een gevangenis. Door de jaren heen zijn er in binnen- en
buitenland genoeg pogingen hiertoe gedaan en in veel Hollywoodfilms lukt
het nog vaak ook. Een verdachte die vandaag in de rechtbank
terechtstaat, had minder geluk. Hij hielp een gedetineerde bij een
ontsnappingspoging in oktober maar ze werden beiden gepakt.
Strafrechtdeskundige Henny Sackers zegt tegen RTL Nieuws dat een
poging doen om te ontsnappen niet strafbaar is, omdat het wordt gezien
als een oerdrang naar vrijheid die ieder mens heeft.
Hulp bij een ontsnappingspoging is wel strafbaar, geeft Sackers aan. “Dat
is een groot verschil met de ontsnappingspoging zelf.”
bron: rtlnieuws.nl van 10 januari 2023
Lees tekst 16.
301p
De Nederlandse rechtsstaat heeft verschillende kenmerken.
Volgens welk kenmerk mag de gedetineerde die probeerde te ontsnappen
uit de gevangenis, niet bestraft worden door de rechter?
A Alle burgers zijn voor de wet gelijk.
B Er is sprake van een machtenscheiding.
C Er is sprake van rechtshandhaving.
D Het legaliteitsbeginsel geldt.
311p
Voor een aantal veelvoorkomende strafbare feiten kan de officier van
justitie zelf een strafbeschikking opleggen.
Hieronder staan vijf verschillende sancties.
1 geldboete
2 gevangenisstraf
3 hechtenis in huis van bewaring
4 schadevergoeding
5 taakstraf
Welke drie sancties kan een officier van justitie opleggen als hij een
strafbeschikking oplegt? Noteer alleen de nummers.
tekst 17
Mishandelen ambtenaren
Een vrouw (27) uit Schijndel heeft dinsdagmiddag van de rechter een
taakstraf van 150 uur gekregen voor poging tot zware mishandeling van
een ambtenaar van de gemeente Meierijstad. Dat laat Omroep Brabant
Nieuws weten. Ook moet ze een schadevergoeding van € 2000 betalen en
kreeg ze een voorwaardelijke celstraf van twee maanden voor als ze nog
een keer de fout in gaat.
De voormalig wereldkampioene kickboksen sloeg in november 2023 twee
ambtenaren tijdens een gesprek. Het was een gesprek waarin mogelijk de
bijstandsuitkering van de verdachte gestopt zou worden omdat er
vermoedens waren van fraude. Dat gesprek werd grimmig en escaleerde
volledig.
bron: tvschijndel.nl van 16 januari 2024
Lees tekst 17.
321p
Welke soort sancties heeft de vrouw gekregen?
A een bijkomende straf, een hoofdstraf en een maatregel
B een bijkomende straf en twee hoofdstraffen
C een hoofdstraf en twee bijkomende straffen
D een hoofdstraf en twee maatregelen
E een maatregel en twee hoofdstraffen
331p
Wie leest in een rechtszitting de aanklacht voor?
A de advocaat
B de officier van justitie
C de rechter
D het slachtoffer

opgave 3Analyse maatschappelijk vraagstuk: vapende jongeren

Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 42 maak je gebruik van
de teksten 1 tot en met 3 en afbeelding 1 van het bronnenboekje.
Lees tekst 1.
344p
‘Vapende jongeren’ is een maatschappelijk vraagstuk. Een
maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is
dat veel mensen de situatie onwenselijk vinden en in strijd vinden met
bepaalde waarden en/of normen.
Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die
in tekst 1 naar voren komen.
Geef voor elk kenmerk aan dat uit tekst 1 blijkt dat dit kenmerk van
toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: …
Dit blijkt uit tekst 1, want …
Kenmerk 2: …
Dit blijkt uit tekst 1, want …
Zie tekst 1.
352p
NOS Stories is een online nieuwsplatform gericht op jongeren van 13 tot
en met 18 jaar.
Media zoals NOS Stories vervullen een aantal functies die van belang zijn
voor een democratie. Een van die functies is de controle- of
waakhondfunctie.
Leg uit wat de controle- of waakhondfunctie inhoudt.
Leg vervolgens uit dat NOS Stories de controle- of waakhondfunctie
heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De controle- of waakhondfunctie houdt in dat …
NOS Stories heeft deze functie vervuld, want …
Lees tekst 2.
362p
In tekst 2 worden verschillende betrokkenen bij het vraagstuk ‘vapende
jongeren’ genoemd, waaronder jongeren en het kabinet.
Noem twee andere betrokkenen uit tekst 2 die tegengestelde
belangen hebben.
Geef bij deze betrokkenen ook de belangen die tegengesteld zijn.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Betrokkene(n) 1: …
Belang van deze betrokkene(n): …
Betrokkene(n) 2: …
Tegengesteld belang van deze betrokkene(n): …
Zie tekst 2.
371p
Politieke besluitvorming verloopt in een aantal fasen.
Welke fase gaat van start op 1 januari 2024 in plaats van op 1 oktober
2023?
A fase 1: agendavorming
B fase 2: beleidsvoorbereiding
C fase 3: beleidsbepaling
D fase 4: beleidsuitvoering
Bekijk afbeelding 1.
382p
De massamedia hebben verschillende functies voor de samenleving en
het individu, bijvoorbeeld de amusementsfunctie.
Leg uit welke twee andere functies voor de samenleving en het
individu afbeelding 1 kan vervullen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Afbeelding 1 kan de … functie vervullen, want …
2 Afbeelding 1 kan de … functie vervullen, want …
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
391p
Een maatschappelijk vraagstuk kan vanuit verschillende invalshoeken
bekeken worden, bijvoorbeeld vanuit de politiek-juridische invalshoek.
Hieronder staan vier vragen over het vraagstuk ‘vapende jongeren’.
Welke vraag is gesteld vanuit de politiek-juridische invalshoek?
A Hoe kijkt men in andere Europese landen aan tegen jongeren die
vapen?
B Is er een verband tussen de maatschappelijke positie van jongeren en
de kans dat zij vapen?
C Wat is de rol van de media bij de beeldvorming over vapen?
D Welke machtsmiddelen hebben organisaties als het Longfonds in hun
strijd om het aantal vapende jongeren te verminderen?
Lees tekst 3.
401p
Via TikTok kunnen jongeren beïnvloed worden om te gaan vapen.
Er zijn verschillende theorieën over beïnvloeding van mensen door de
media.
Welke theorie is te herkennen in regels 10-12 van tekst 3?
A de agendatheorie
B de framingtheorie
C de injectienaaldtheorie
Zie tekst 3.
411p
Leg uit welke invloed TikTok-video’s van bekende influencers die aan het
vapen zijn, op jongeren kunnen hebben volgens de theorie van de
selectieve perceptie. Gebruik het begrip ‘referentiekader’ in je uitleg.
422p
In tekst 3 staat dat bekende artsen willen dat bekende tiktokkers stoppen
met het roken van e-sigaretten in hun video’s. Of iemand dit een goed
idee vindt of niet, heeft te maken met de waarden die die persoon
belangrijk vindt.
Vind jij dat TikTok-influencers mogen vapen in hun video’s?
Geef een argument voor jouw mening.
Noem de waarde achter jouw argument.
Doe het zo: neem een van de onderstaande mogelijkheden over en vul
het antwoord aan.
Ja, ik vind dat TikTok-influencers mogen vapen in hun video’s.
Mijn argument hiervoor is …
De waarde die bij mijn argument past is …
of
Nee, ik vind dat TikTok-influencers niet mogen vapen in hun video’s.
Mijn argument hiervoor is …
De waarde die bij mijn argument past is …
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.