opgave 1Opgave 1 − Een wereld vol unicorns
Wereld
Opgave 1 − Een wereld vol unicorns
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Bedrijven die werden opgericht in de twintigste eeuw en een waarde van
een miljard dollar wisten te bereiken hadden daar toen tientallen jaren
voor nodig. Unicorns (zie bron 1) groeien veel sneller.
12pGeef twee oorzaken, elk vanuit een andere dimensie, waardoor unicorns
veel sneller in waarde kunnen stijgen dan bedrijven die werden opgericht
in de twintigste eeuw.
Gebruik bron 2.
De kaart in bron 2 is een anamorfosekaart.
21pGeef aan waaraan je kunt zien dat deze kaart een anamorfosekaart is.
Gebruik bron 2.
India en Singapore hebben meer unicorns dan Rusland en Japan.
32pBeredeneer dit vanuit de sociaal-culturele dimensie.
De meeste unicorns komen uit de Verenigde Staten en China (zie bron 2).
Unicorns uit de Verenigde Staten zijn in het algemeen op een ander
schaalniveau actief dan unicorns uit China.
42pBeredeneer vanuit politiek-economisch oogpunt dat unicorns uit de
Verenigde Staten in het algemeen op een ander schaalniveau actief zijn
dan unicorns uit China.
opgave 2Opgave 2 − Groenland
Wereld en Aarde
Opgave 2 − Groenland
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 6.
Gebruik de bronnen 3 tot en met 6 en het kaartenkatern.
Groenland wordt meestal ingedeeld bij Noord-Amerika. Geologisch gezien
is dat een logische keuze, maar sociaalgeografisch gezien zou het
logischer zijn om Groenland bij Europa in te delen.
52pGeef een argument
− vanuit geologisch oogpunt om Groenland bij Noord-Amerika in te
delen;
− vanuit sociaalgeografisch oogpunt om Groenland bij Europa in te
delen.
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern.
De kaarten in het kaartenkatern over het noordpoolgebied hebben een
azimutale projectie. Hieronder staan drie uitspraken over deze kaarten.
Uitspraak 1: in azimutale projecties worden meridianen weergegeven als
cirkels en de paralellen als rechte lijnen.
Uitspraak 2: in azimutale projecties worden gebieden richting de evenaar
steeds sterker vervormd weergegeven.
Uitspraak 3: het vasteland van Rusland ligt dichter bij de noordpool dan
het vasteland van Canada.
62pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik het kaartenkatern.
Op Groenland valt neerslag vooral in de kustgebieden. In het centrale
deel van Groenland valt nauwelijks neerslag.
73pGeef de oorzaak waardoor in het centrale deel van Groenland nauwelijks
neerslag valt.
Beschrijf vervolgens in twee stappen het ontstaan van de neerslag in de
kustgebieden.
Gebruik het kaartenkatern.
De bevolkingsspreiding (zie bron 5) hangt samen met de
temperatuurverdeling in Groenland.
83pNoteer de letters a, b en c uit onderstaande tabel op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter wat op die plek in de tabel moet staan.
Gebruik de bronnen 3 en 6.
Groenland heeft een negatieve handelsbalans.
92pGeef met twee gegevens uit deze bronnen aan dat Groenland een
negatieve handelsbalans heeft.
Gebruik bron 3.
Grootmachten als de Verenigde Staten, China en Rusland tonen
toenemende interesse in Groenland.
103pBeredeneer in drie stappen deze toenemende interesse.
Je redenering moet elementen vanuit drie verschillende dimensies
bevatten.
Begin je redenering vanuit de dimensie natuur.
In 2008 kreeg Groenland meer autonomie. Sommige Groenlanders wilden
zelfs volledig onafhankelijk worden van Denemarken, maar daar was in
Groenland geen meerderheid voor.
112pBeargumenteer dat veel Groenlanders tegen volledige onafhankelijkheid
van Denemarken waren.
opgave 3Opgave 3 − Geografische Kos(t)
Aarde
Opgave 3 − Geografische Kos(t)
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik de bronnen 7 en 8 en het kaartenkatern.
De aardbeving op Kos ontstond, net als veel andere aardbevingen in het
oostelijk deel van het Middellandse Zeegebied, bij een convergente
plaatgrens. In deze regio ontstaan ook bij transforme plaatgrenzen
aardbevingen.
122pGeef
− de namen van de twee tektonische platen die betrokken waren bij de
aardbeving op Kos;
− de namen van twee transform bewegende platen in het oostelijk deel
van het Middellandse Zeegebied waarbij aardbevingen ontstaan.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Sinds het Mioceen verschuift de subductiezone die is weergegeven in
bron 8. Door deze verschuiving zijn eilandenbogen ontstaan.
133pGeef aan in welke richting deze subductiezone verschuift.
Beschrijf vervolgens in twee stappen waardoor de eilandenboog waar Kos
deel van uitmaakt vulkanisch actief is, maar de eilandenboog uit het
Mioceen niet meer.
Gebruik het kaartenkatern.
Op Griekse vakantie-eilanden als Kos staat de waterbalans meer onder
druk dan op toeristische locaties op het Griekse vasteland.
142pGeef hiervan twee oorzaken.
Op hellingen in het Middellandse Zeegebied worden in boomgaarden
olijven en sinaasappels geteeld. Deze mediterrane tuinbouw gaat
landdegradatie in de regentijd beter tegen dan akkerbouw.
152pLeg uit dat mediterrane tuinbouw landdegradatie juist in de regentijd beter
tegengaat dan akkerbouw.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
opgave 4Opgave 4 − Zuid-Amerika en twee andere ontwikkelingsregio's
Opgave 4 − Zuid-Amerika en twee andere ontwikkelingsregio's
Bij deze opgave horen de bronnen 9 en 10.
Gebruik de bronnen 9 en 10.
Zuid-Amerika heeft de demografische transitie verder doorlopen dan
Zuid-Azië en Sub-Sahara Afrika.
162pToon dit aan met een gegeven uit bron 9 en met een gegeven uit bron 10.
De demografische druk neemt in Zuid-Amerika de laatste 60 jaar af (zie
de bronnen 9 en 10).
172pGeef vanuit twee verschillende dimensies een oorzaak van deze afname.
Interne relaties, zoals investeringen en samenwerkingsverbanden, komen
binnen Zuid-Amerika eenvoudiger tot stand dan in Sub-Sahara Afrika.
182pBeredeneer dit vanuit politiek-historisch oogpunt.
De Zuid-Amerikaanse politiek werd decennialang gekenmerkt door
oligarchische regeringsvormen. De laatste jaren is ook het populisme in
opkomst.
192pGeef aan
− dat veel Zuid-Amerikaanse landen door oligarchische systemen een
hoge score op de gini-coëfficiënt hebben gekregen;
− dat globalisering bijdraagt aan de opkomst van het populisme in
Zuid-Amerika.
opgave 5Opgave 5 − De Aconcagua, de hoogste berg van de Andes
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 15.
Gebruik de bronnen 11 tot en met 13.
De Aconcagua ligt aan de westkant van Zuid-Amerika. Deze actieve
continentrand ontstond zo’n 135 miljoen jaar geleden.
202pLeg uit dat deze actieve continentrand toen ontstond.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 13 en 14.
Voor de kust van Peru en voor een deel van de kust van Chili vindt vlakke
subductie plaats. Bij vlakke subductie duikt de oceanische plaat niet de
mantel in.
213pGeef
− de oorzaak waardoor de oceanische plaat bij vlakke subductie niet de
mantel induikt;
− twee geologische gevolgen van vlakke subductie.
Gebruik de bronnen 13 en 15 en het kaartenkatern.
Bij een beklimming van de Aconcagua moeten bergbeklimmers de laatste
1.000 hoogtemeters sneeuwvelden en gletsjers oversteken (bron 11). De
bijna net zo hoge bergen in het noorden van Chili zijn nagenoeg vrij van
sneeuw en ijs.
223pGeef met de overzichtskaart van Zuid-Amerika aan waardoor de bergen in
het noorden van Chili nagenoeg vrij zijn van sneeuw en ijs.
Leg vervolgens met bron 15 uit dat op de Aconcagua sneeuwvelden en
gletsjers liggen en op de bergen in het noorden van Chili niet.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
opgave 6Opgave 6 − Waterbeheer in tijden van droogte
Leefomgeving
Opgave 6 − Waterbeheer in tijden van droogte
Bij deze opgave horen de bronnen 16 tot en met 18.
In Nederland komt een overschot aan water vaker voor dan een tekort
aan water. De verwachting is dat door klimaatverandering vaker
watertekorten in Nederland kunnen ontstaan.
232pGeef
− de twee oorzaken waardoor in Nederland een overschot aan water
vaker voorkomt dan een tekort aan water;
− de klimatologische oorzaak waardoor in Nederland steeds vaker
watertekorten kunnen ontstaan.
Gebruik de bronnen 16 en 17.
In 2018 is besloten het beheer van het waterpeil in het IJsselmeer
flexibeler te maken. De 'hoofdkranen' in de Afsluitdijk vervullen hierin een
belangrijke functie.
243pGeef aan welke functie de hoofdkranen in de Afsluitdijk hebben bij het
beheer van het waterpeil in het IJsselmeer.
Beredeneer vervolgens waarom het waterpeil in het IJsselmeer in de
zomer hoger gehouden wordt dan in de winter.
Gebruik de bronnen 16 en 18 en het kaartenkatern.
Bij het verdelen van water aan de hand van de verdringingsreeks zal het
westen van Nederland tijdens extreme droogte vaak prioriteit krijgen.
252pGeef voor deze keuze
− een argument vanuit de dimensie natuur;
− een argument vanuit een andere dimensie.
Tijdens extreme droogte is niet alleen het tekort aan zoet water een
probleem. De waterkwaliteit kan ook in gevaar komen, vooral in het
westen van Nederland.
261pGeef aan waardoor tijdens extreme droogte vooral in het westen van
Nederland de waterkwaliteit in gevaar komt.
opgave 7Opgave 7 − Buiksloterham: wijk van de toekomst
Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 22.
Gebruik bron 19.
Steden zullen er in de toekomst anders uitzien. In bron 19 staan drie
omschrijvingen van ideeën over toekomstige steden. Deze omschrijvingen
horen bij de begrippen creatieve stad, smart city en sustainable city.
271pNoteer deze drie begrippen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk begrip het cijfer van de juiste omschrijving uit bron 19.
Gebruik de bronnen 20 en 21.
Buiksloterham is een geschikte locatie voor herontwikkeling.
282pGeef hiervoor twee redenen.
Gebruik de bronnen 20 tot en met 22.
Bij het ontwerpen en bouwen van Buiksloterham is rekening gehouden
met stedelijke vraagstukken die te maken hebben met duurzaamheid.
292pNoteer op je antwoordblad twee stedelijke vraagstukken die te maken
hebben met duurzaamheid.
Geef voor elk vraagstuk een oplossing die daarvoor in Buiksloterham
bedacht is.
De buurten Schoonschip en Cityplot moeten bijdragen aan de
leefbaarheid van heel de wijk Buiksloterham.
303pNoteer op je antwoordblad welke van deze twee buurten volgens jou het
meest gaat bijdragen aan het verbeteren van de leefbaarheid in de wijk
Buiksloterham.
Geef
− twee argumenten die je keuze onderbouwen;
− een tegenargument voor je keuze.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
