opgave 1Opgave 1 − Mobiliteit in megalopolis BosWash
Wereld
Opgave 1 − Mobiliteit in megalopolis BosWash
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1 en het kaartenkatern.
BosWash, ChiPitts en SanSan zijn voorbeelden van megalopolissen in
Noord-Amerika. Ook in Zuid-Amerika liggen megalopolissen.
12pGeef
− een omschrijving van het begrip megalopolis;
− de namen van de twee metropolen die samen de grootste megalopolis
van Zuid-Amerika vormen.
Washington D.C. en New York zijn vanuit de politieke dimensie te
beschouwen als wereldsteden. New York is ook vanuit andere dimensies
te beschouwen als een wereldstad.
23pGeef
− vanuit de politieke dimensie aan dat Washington D.C. en New York elk
op een ander schaalniveau als een wereldstad te beschouwen zijn;
− vanuit twee andere dimensies een voorbeeld waaruit blijkt dat
New York een wereldstad is.
Gebruik bron 2.
Uitspraak 1: de kaartjes in bron 2 zijn gemaakt op basis van relatieve
afstanden.
Uitspraak 2: het openbaar vervoer in New York is vooral gericht op de
bereikbaarheid van Manhattan.
Uitspraak 3: uit de kaartjes kun je afleiden dat forenzen in New York
vaker met de auto dan met het openbaar vervoer naar hun
werk gaan.
32pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
In de megalopolis BosWash komt op de snelwegen het woon-werkverkeer
tussen de voorsteden en de CBD’s soms compleet vast te staan.
Forenzen gebruiken dan sluiproutes door de centra van deze voorsteden,
waardoor een compleet verkeersinfarct kan ontstaan.
42pBeschrijf vanuit het concept smart city een oplossing voor dit
mobiliteitsprobleem.
Ga in je beschrijving in op de rol die het stadsbestuur en werkgevers
hierbij kunnen spelen.
opgave 2Opgave 2 − De ontwikkeling van landen rondom de
Middellandse Zee
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 5.
Gebruik de bronnen 3 en 4.
52pNoteer de naam van het land waar
− het absolute aantal inwoners in steden in 2018 het meest gegroeid is;
− het verstedelijkingstempo tussen 1960 en 2018 gemiddeld het hoogst
was.
Op basis van het bnp/hoofd van Griekenland, Italië en Spanje zou je
verwachten dat de score op de HDI van Italië hoger is dan die van
Griekenland en Spanje. Dat is echter niet zo.
62pGeef
− vanuit de economische dimensie een mogelijke oorzaak waardoor
Italië ondanks een relatief hoog bnp/hoofd een relatief lage score heeft
op de HDI;
− vanuit de sociaal-culturele dimensie een mogelijke oorzaak voor de
relatief lage score van Italië op de HDI.
Gebruik de bronnen 3 en 5.
In bron 5 staan de leeftijdsgrafieken van Algerije, Egypte, Italië en Turkije.
72pNoteer de namen van deze landen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk land de letter van de juiste leeftijdsgrafiek.
Gebruik het kaartenkatern.
Geografisch gezien kun je de landen in bron 3 onderverdelen in een groep
landen die ten noorden van de Middellandse Zee ligt en een groep landen
die ten zuiden van de Middellandse zee ligt.
Uitspraak: los van de geografische ligging kan Turkije beter gerekend
worden tot de groep landen die ten zuiden van de
Middellandse Zee ligt.
82pGeef eerst aan of je het met deze uitspraak eens of oneens bent.
Geef vervolgens twee argumenten voor je keuze.
opgave 3Opgave 3 − Uluru
Aarde
Opgave 3 − Uluru
Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 9.
Gebruik de bronnen 6 tot en met 8.
In bron 8 wordt met vijf blokdiagrammen de geologische ontstaanswijze
van Uluru weergegeven. In bron 7 staan deze fasen in willekeurige
volgorde beschreven.
92pNoteer de letters a tot en met e uit bron 7 in de juiste volgorde van
geologische ontstaanswijze op je antwoordblad.
Gebruik de bronnen 6 en 8.
Het gesteente waaruit Uluru bestaat is opgebouwd uit lagen. Het verticale
patroon van deze gesteentelagen is ontstaan door endogene processen.
Exogene processen hebben dit patroon daarna versterkt.
103pGeef aan
− waardoor de gelaagdheid in het gesteente ontstaan is;
− waardoor het verticale patroon ontstaan is;
− op welke wijze exogene processen dit verticale patroon versterken.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
Op 400 kilometer ten noordoosten van Uluru ligt de stad Alice Springs.
Alice Springs heeft een woestijnklimaat. In bron 9 staan
klimaatdiagrammen van vier steden met een woestijnklimaat. Een van
deze klimaatdiagrammen is van Alice Springs.
113pWelk klimaatdiagram is van Alice Springs?
Onderbouw je keuze door in te gaan op
− de breedteligging van Alice Springs;
− de jaarlijkse luchtdrukverdeling boven Alice Springs.
opgave 4Opgave 4 − Het Turkanameer
Bij deze opgave horen de bronnen 10 en 11.
Gebruik bron 10 en het kaartenkatern.
Het Turkanameer ligt in een langgerekt dal in het oosten van Afrika.
122pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van dit langgerekte dal.
Gebruik het kaartenkatern.
Het Turkanameer wordt vooral gevuld met water van de Omo.
131pIn welke periode wordt het Turkanameer vooral gevuld met water?
Noteer alleen de letter van het juiste antwoord.
in de periode december - februari
in de periode maart - mei
in de periode juni - augustus
in de periode september - november
Gebruik bron 10.
Door ontbossing in de bovenloop is het regiem van de Omo
onregelmatiger geworden.
142pLeg uit dat door ontbossing in de bovenloop het regiem van de Omo
onregelmatiger geworden is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 10 en 11.
In 2015 heeft Ethiopië de Gibe III-stuwdam in de Omo aangelegd. In de
decennia daarvoor groeide de delta van de Omo in het Turkanameer.
Sinds 2015 is de groei van de delta gestopt.
152pGeef aan
− waardoor de groei van de delta sinds de aanleg van de
Gibe III-stuwdam gestopt is;
− welke vorm van landdegradatie rond het Turkanameer door de bouw
van de Gibe III-stuwdam kan ontstaan.
Gebruik de bronnen 10 en 11.
Aan de noordoever van het Turkanameer en in de delta van de Omo
liggen landbouwgebieden.
162pGeef een voordeel én een nadeel van de Gibe III-stuwdam voor de boeren
in deze landbouwgebieden.
opgave 5Opgave 5 − Bevolking en infrastructuur in de Andesregio
Zuid-Amerika
Opgave 5 − Bevolking en infrastructuur in de Andesregio
Bij deze opgave horen de bronnen 12 en 13.
Hieronder staan drie uitspraken.
Uitspraak 1: Zuid-Amerika is het minst verstedelijkte continent ter
wereld.
Uitspraak 2: de landen in de Andesregio hebben het Spaans en
Portugees als officiële landstalen.
Uitspraak 3: de landen in de Andesregio zijn in het algemeen
midden-inkomenlanden.
172pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 12 en het kaartenkatern.
De Andesregio is van oudsher relatief dichtbevolkt. Toch zijn de steden
daar tegenwoordig minder groot dan de steden aan de oostkust van
Zuid-Amerika.
182pGeef een oorzaak waardoor
− de Andesregio van oudsher relatief dichtbevolkt is;
− de steden in de Andesregio in het algemeen minder groot zijn dan de
steden aan de oostkust van Zuid-Amerika.
Gebruik bron 13.
Sinds de pre-koloniale periode is het economisch zwaartepunt in de
landen van de Andesregio verschoven.
193pBeschrijf in drie stappen de verschuiving van het economisch zwaartepunt
in de Andesregio.
Begin je beschrijving met de ligging van het economisch zwaartepunt in
de pre-koloniale periode.
De economische groei in het noordelijkste land in de Andesregio,
Venezuela, en in het zuidelijkste land in de Andesregio, Bolivia, blijft
achter ten opzichte van die van andere landen in de Andesregio.
202pGeef voor zowel Venezuela als Bolivia een oorzaak van de
achterblijvende economische groei.
opgave 6Opgave 6 − De Galápagoseilanden
Bij deze opgave horen de bronnen 14 en 15.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
De Galápagoseilanden zijn ontstaan door hotspotvulkanisme, maar zijn
vulkanisch niet meer actief.
211pGeef de naam van het stollingsgesteente waaruit de Galápagoseilanden
vooral bestaan.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
Ongeveer 1.000 kilometer ten noordoosten van de Galápagoseilanden ligt
Cocoseiland. Cocoseiland en de Galápagoseilanden zijn door dezelfde
hotspot gevormd, maar hebben ten opzichte van de hotspot een
verschillende ligging.
222pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van het verschil in ligging van
Cocoseiland en de Galápagoseilanden ten opzichte van de hotspot.
Gebruik het kaartenkatern.
De Galápagoseilanden hebben een steppeklimaat. Dat is anders dan je
zou verwachten op basis van de breedteligging van de eilanden.
232pLeg uit dat de Galápagoseilanden een steppeklimaat hebben.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 15 en het kaartenkatern.
Tijdens een El Niño-jaar sterft een groot deel van de populatie
Galápagospinguïns.
244pBeschrijf in vier stappen het effect van El Niño waardoor een groot deel
van de Galápagospinguïns sterft.
Begin je beschrijving met de verandering die optreedt in de
Humboldtstroom voor de westkust van Zuid-Amerika.
opgave 7Opgave 7 − Droogte, de nieuwe uitdaging
Leefomgeving
Opgave 7 − Droogte, de nieuwe uitdaging
Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.
Door het veranderen van het klimaat heeft Nederland vooral in het
voorjaar en in de zomer steeds vaker te maken met droogte.
252pGeef twee gevolgen van het warmer wordende klimaat waardoor in
Nederland vooral in het voorjaar en in de zomer droogte ontstaat.
Gebruik bron 16 en het kaartenkatern.
In Nederland worden oplossingen bedacht voor het bestrijden van het
droogteprobleem, zoals de ‘Nationale Gieter’. Hierbij wordt een
strategische zoetwatervoorraad onder de Veluwe opgeslagen.
263pGeef
− twee gebiedskenmerken van de Veluwe waardoor het gebied geschikt
is voor een strategische zoetwatervoorraad;
− de naam van een ander gebied dat al als strategische
zoetwatervoorraad wordt gebruikt.
Gebruik bron 16.
Het plan van de ‘Nationale Gieter’ past goed binnen het integraal
waterbeleid.
272pGeef twee redenen waarom het plan van de ‘Nationale Gieter’ goed past
binnen het integraal waterbeleid.
Gebruik bron 17.
Op steeds meer locaties in Nederland ontstaan kleinschalige initiatieven
waarbij oplossingen worden gezocht voor het droogteprobleem. Een van
deze initiatieven is de ‘Waterhouderij Walcheren’.
282pBeredeneer waarom juist akkerbouwers dit initiatief hier genomen hebben.
opgave 8Opgave 8 − Purmerend, van groeikern tot compacte woonstad
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Purmerend was een groeikern (zie bron 18), maar de gemeente wil van
Purmerend nu een compacte woonstad maken.
292pLeg uit dat het compacte-stadbeleid duurzamer is dan het
groeikernenbeleid.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 18 en 19.
De gemeente van Purmerend heeft ervoor gekozen om het woningaanbod
en de woonomgeving aan te passen aan de veranderende leeftijdsopbouw
in de stad.
302pBeredeneer dat deze keuze van de gemeente een gevolg is van het
groeikernenbeleid in de jaren 60 en 70.
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern.
Op de NS-stations van Purmerend stoppen alleen stoptreinen. De
gemeente verwacht dat Purmerend voor zakelijke dienstverlening
aantrekkelijker wordt als er ook intercitytreinen zouden stoppen.
312pGeef aan waarom
− een intercitystation Purmerend aantrekkelijker kan maken voor
zakelijke dienstverlening;
− de herstructurering van het stationsgebied Purmerend aantrekkelijker
kan maken voor zakelijke dienstverlening.
Gebruik de bronnen 19 en 20.
De geplande ontwikkeling van het stationsgebied is een vorm van
herstructurering. In de wijk Wheermolen heeft al op grote schaal
herstructurering plaatsgevonden.
322pGeef aan
− uit welke gegevens in bron 20 je kunt afleiden dat in Wheermolen al
herstructurering plaatsgevonden heeft;
− waarin de herstructurering van Wheermolen verschilt van de
herstructurering van het stationsgebied.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
