opgave 1Opgave 1 − Chokepoints: wereldwijde maritieme knelpunten
Wereld
Opgave 1 − Chokepoints: wereldwijde maritieme knelpunten
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Gebruik de bronnen 1 en 2 en het kaartenkatern.
In bron 1 worden de acht belangrijkste chokepoints genoemd. In bron 2
staan satellietbeelden van vier van deze chokepoints.
12pNoteer de letters a tot en met d van de satellietbeelden onder elkaar op je
antwoordblad.
Schrijf achter drie van de vier letters de naam van het juiste chokepoint.
Gebruik bron 1.
Kaap de Goede Hoop ligt niet aan een smalle doorgang, maar wordt toch
gezien als een belangrijk chokepoint. In het Caribisch gebied liggen wel
veel smalle doorgangen, maar deze behoren niet tot de belangrijkste
chokepoints. Ook het Kanaal wordt niet gezien als een van de
belangrijkste chokepoints.
22pGeef aan
− waarom Kaap de Goede Hoop, in tegenstelling tot de smalle
doorgangen in het Caribisch gebied, wel als een van de belangrijkste
chokepoints wordt gezien;
− waarom het Kanaal niet als een van de belangrijkste chokepoints
wordt gezien.
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Sommige schepen in de Rode Zee kozen er tijdens de blokkade voor om
een andere route naar Europa te varen.
32pGeef vanuit twee verschillende dimensies een nadeel of risico van de
keuze om een andere route naar Europa te varen.
Steeds meer multinationale ondernemingen uit centrumlanden kiezen voor
reshoring van delen van hun productieketen. De blokkade van het
Suezkanaal kan het proces van reshoring versnellen.
42pBeredeneer waarom de blokkade van het Suezkanaal het proces van
reshoring kan versnellen.
opgave 2Opgave 2 − Migratie naar de Arabische Golfstaten
Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.
Technologische ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een toename van
het aantal Aziatische migranten naar de Arabische Golfstaten (zie bron 4).
52pGeef van twee technologische ontwikkelingen aan waarom ze hebben
bijgedragen aan een toename van deze migratiestroom.
Gebruik de bronnen 4 en 5.
Na het afschaffen van de woningwet in 2001 veranderde Dubai snel en
nam de ruimtelijke segregatie en de sociale polarisatie in de stad sterk
toe.
62pBeredeneer waarom na 2001 zowel de ruimtelijke segregatie als de
sociale polarisatie in Dubai sterk toenam.
Gebruik bron 6.
De migratie naar de Arabische Golfstaten leidt niet alleen tot
internationale kritiek, maar leidt ook binnen de Arabische Golfstaten tot
spanningen.
72pBeredeneer met een gegeven uit bron 6 waarom migratie binnen de
Arabische Golfstaten tot spanningen kan leiden.
Stelling: Dubai is een wereldstad.
82pBen jij het eens of oneens met deze stelling?
Geef twee argumenten voor je keuze.
opgave 3Opgave 3 − De Volga en de Kaspische Zee
Aarde
Opgave 3 − De Volga en de Kaspische Zee
Bij deze opgave horen de bronnen 7 tot en met 9.
Gebruik de bronnen 7 tot en met 9.
De Kaspische Zee krijgt het meeste water van de Volga. In het
stroomstelsel van deze rivier liggen van noord naar zuid de plaatsen
Perm, Samara, Volgograd en Astrachan. In bron 8 zijn de
klimaatgrafieken van deze plaatsen weergegeven.
92pNoteer de namen van deze vier plaatsen op je antwoordblad.
Schrijf achter elke plaats de letter van de juiste grafiek uit bron 8.
Gebruik het kaartenkatern.
Hieronder staan drie uitspraken.
Uitspraak 1: de Hoogvlakte van Iran ten zuiden van de Kaspische Zee is
jonger dan het Oeralgebergte ten noorden van de
Kaspische Zee.
Uitspraak 2: de Kaspische Zee is net als het Bajkalmeer in het oosten
van Rusland ontstaan bij een divergente plaatgrens.
Uitspraak 3: de Kaspische Zee wordt onder andere door endogene
krachten steeds kleiner en zal over miljoenen jaren niet
meer bestaan.
102pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 7.
De Kaspische Zee is de grootste binnenzee ter wereld. De Volga is de
grootste rivier die uitmondt in deze binnenzee.
111pGeef het begrip waarmee het lichtgele gebied in bron 7 wordt aangeduid.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
Het zuiden van de Kaspische Zee is zouter dan het noorden van de
Kaspische Zee.
122pGeef hiervan twee oorzaken.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
De steden Astrachan en Bakoe zijn beide aan de kust van de
Kaspische Zee gebouwd. Bakoe ligt nog steeds aan de kust, maar
Astrachan niet meer.
132pLeg uit dat Astrachan, in tegenstelling tot Bakoe, niet meer aan de kust
ligt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
opgave 4Opgave 4 − Portugal, surfers paradise!
Bij deze opgave horen de bronnen 10 tot en met 12.
Veel golfsurfers bezoeken Portugal het liefst in de winter, omdat de
golven dan het hoogst zijn (zie bron 10).
142pLeg uit dat door het verschuiven van luchtdrukgebieden in het
Middellandse Zeegebied de golven bij Portugal juist in de winter het
hoogst zijn.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 10 en 11.
Bij Nazaré zijn de golven hoger dan bij de andere Portugese surfplaatsen.
152pLeg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 12.
Het dorpje Baleal lag ooit op een eiland, maar is tegenwoordig aan de
zuidkant met het vasteland verbonden door een zogenaamde ‘tombolo’.
Een tombolo is een verbindend strand tussen een eiland en het vasteland.
162pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de tombolo bij het dorpje
Baleal.
Gebruik bron 12 en het kaartenkatern.
Het dorpje Baleal is gebouwd op scheefstaande kalksteenlagen die
170 miljoen jaar geleden werden gevormd.
172pGeef aan
− op welke wijze kalksteen ontstaat;
− welke twee platen betrokken waren bij het scheef komen te staan van
de kalksteenlagen en tijdens welke plooiingsfase dit gebeurde.
opgave 5Opgave 5 − Aardolie in Zuid-Amerika
Opgave 5 − Aardolie in Zuid-Amerika
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 17.
Gebruik bron 13.
Ondanks de toenemende aandacht voor de mondiale energietransitie
willen aardoliemaatschappijen toch investeren in Zuid-Amerikaanse
aardolie. Deze investeringen worden vooral gedaan op basis van redenen
vanuit de economische dimensie.
182pGeef vanuit nog twee andere dimensies een reden waarom
aardoliemaatschappijen willen investeren in Zuid-Amerikaanse aardolie.
Gebruik de bronnen 14 en 15 en het kaartenkatern.
193pGeef
− twee aanwijzingen uit bron 14 waaruit blijkt dat de dwarsdoorsnede
niet de huidige situatie weergeeft;
− de oorzaak waardoor de aardolie voor de kust van Rio de Janeiro
ouder is dan die voor de kust van Recife.
Gebruik de bronnen 13 en 14 en het kaartenkatern.
Niet alleen bij de passieve continentrand van Zuid-Amerika, maar ook in
het dalingsgebied ten oosten van de Andes is aardolie ontstaan.
203pGeef eerst aan hoe in de geologie zo’n dalingsgebied wordt genoemd.
Beschrijf vervolgens in twee stappen het ontstaan van aardolie in dit
dalingsgebied.
Gebruik bron 16.
Hieronder staan drie uitspraken over de productie en de consumptie van
aardolie in Zuid-Amerika.
Uitspraak 1: een hoge olieprijs is voor landen in Midden-Amerika in het
algemeen gunstiger dan voor landen in Zuid-Amerika.
Uitspraak 2: Brazilië is tussen 1965 en 2019 steeds afhankelijker
geworden van de import van aardolie.
Uitspraak 3: politieke ontwikkelingen hebben de laatste jaren invloed
gehad op de productie van aardolie in Venezuela.
212pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik de bronnen 13, 16 en 17.
De aanwezigheid van aardolie of aardgas is vaak een garantie voor een
hoog welvaartsniveau, maar niet altijd.
221pToon aan dat de aanwezigheid van aardolie of aardgas in Zuid-Amerika
niet altijd een garantie is voor een hoog welvaartsniveau van een land.
Investeringen in de Zuid-Amerikaanse aardolie kunnen op verschillende
schaalniveaus negatieve gevolgen hebben.
233pGeef aan waarom deze investeringen
− kunnen leiden tot een toename van de sociaaleconomische
ongelijkheid binnen Zuid-Amerikaanse landen;
− ook op mondiaal schaalniveau negatieve gevolgen kunnen hebben;
− ook op regionaal schaalniveau negatieve gevolgen kunnen hebben.
Aardoliemaatschappijen kunnen relatief makkelijk investeren in
neoliberale staten in Zuid-Amerika, maar door toenemende
bevolkingsparticipatie kan investeren ook lastiger worden.
242pGeef aan waarom
− aardoliemaatschappijen juist in neoliberale staten relatief makkelijk
kunnen investeren;
− door toenemende bevolkingsparticipatie het investeren lastiger kan
worden.
opgave 6Opgave 6 − Waterbeheer in Fryslân
Leefomgeving
Opgave 6 − Waterbeheer in Fryslân
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
De grenzen van de provincie Friesland vallen niet overal samen met de
grenzen van het beheergebied van Wetterskip Fryslân (Waterschap
Friesland). Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Friese Waddeneilanden.
252pGeef
− de reden waarom de grenzen van de Friese Waddeneilanden niet
samenvallen met de grenzen van het beheergebied van
Wetterskip Fryslân;
− voor nog een ander deel van Friesland aan waarom de grenzen van
de provincie daar niet samenvallen met de grenzen van het
beheergebied van Wetterskip Fryslân.
Het veranderende neerslagregiem leidt in Friesland, net als in andere
delen van Nederland, steeds vaker tot wateroverlast.
262pLeg uit dat het veranderende neerslagregiem steeds vaker tot
wateroverlast leidt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 19a en 19b.
Bij de herinrichting van de Hemrikkerscharren bij de Boarn is sprake van
integraal waterbeheer.
272pGeef twee voorbeelden waaruit blijkt dat bij de herinrichting van de
Hemrikkerscharren sprake is van integraal waterbeheer.
Gebruik de bronnen 19a,19b en 20.
In het dorp Âldeboarn staan altijd zandzakken klaar om in geval van
hoogwater de kade langs de Boarn te verhogen. In september 2021
hebben bewoners geoefend met het neerleggen van zandzakken.
282pGeef aan waarom
− zo’n oefening met bewoners goed past bij integraal waterbeheer;
− de kans dat de zandzakken ook daadwerkelijk gebruikt moeten gaan
worden door de herinrichting van de Hemrikkerscharren kleiner
geworden is.
opgave 7Opgave 7 − Verdozing van het Nederlandse landschap
Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.
Gebruik de bronnen 21 tot en met 23 en het kaartenkatern.
Multinationale ondernemingen vestigen hun Europese distributiecentra
vaak in Nederland.
292pGeef aan
− waarom Nederland voor multinationale ondernemingen een gunstige
locatie is om hun Europese distributiecentra te vestigen;
− welke locatiefactor op lokale schaal een belangrijke rol speelt bij de
vestiging van distributiecentra.
De toename van het aantal distributiecentra leidt niet alleen tot verdozing
van het landschap (zie bron 21), maar heeft ook effect op het
voorzieningenniveau in dorpen en steden.
302pBeredeneer waarom door de toename van het aantal distributiecentra het
voorzieningenniveau in dorpen en steden afneemt.
Gebruik bron 21.
Bij steden spelen belangrijke vraagstukken rondom duurzaamheid,
leefbaarheid en werken. Distributiecentra leveren daaraan vaak geen
positieve bijdrage.
314pNeem de letters a tot en met e uit onderstaande tabel over op je
antwoordblad.
Schrijf achter elke letter een juist antwoord.
argument waarom distributie- centra vaak geen positieve bijdrage leveren aan … aanpassing waardoor distributiecentra een positievere bijdrage kunnen leveren aan … duurzaamheid a c leefbaarheid Distributiecentra worden door veel mensen als verstoring of aantasting van het landschap gezien. d werken b e
