opgave 1De Republiek in een tijd van vorsten
In februari 1477, kort na de dood van hertog Karel de Stoute, sloten de Staten-
Generaal van het Bourgondische Rijk een overeenkomst met zijn dochter Maria
van Bourgondië. In dit Groot Privilege werd onder meer vastgelegd:
1 De Staten-Generaal behielden het recht vrij te vergaderen.
2 Er zouden geen oorlogen meer zonder akkoord van de Staten-Generaal
worden verklaard.
3 De privileges en gewoonten van de gewesten zouden worden
gerespecteerd.
4 Er zou meer vrijhandel komen.
5 Als de hertog of zijn ambtenaren iets zouden ondernemen in strijd met dit
Groot Privilege, zouden zijn onderdanen hem geen enkele dienst meer
verschuldigd zijn.
12p
Geef aan dat het Groot Privilege:
− een breuk leek te vormen met het beleid tot dan toe van de Bourgondische
vorsten en
− voor deelnemers aan de Opstand een legitimering van hun optreden kon
gaan worden.
Gebruik bron 1.
Uit deze tabel kun je een conclusie trekken over de economie van de
Nederlanden in het begin van de zestiende eeuw.
22p
Noem die conclusie en geef aan wat hierin een eeuw later veranderd is.
Gebruik bron 2.
Een bewering:
Uit deze bron blijkt dat Filips II bij de uitvoering van zijn politiek rekening houdt
met de belangen van de gewesten.
34p
Ontleen aan de bron twee argumenten die deze bewering ondersteunen en
verklaar bij elk argument de opstelling van Filips II.
Gebruik bron 3.
In de ogen van Filips II is het Plakkaat van Verlatinghe een propagandastuk.
43p
Leg dit uit door:
− aan te geven wat de bedoeling van de opstellers van dit plakkaat is geweest
en
− de eenzijdigheid van de tekst met twee voorbeelden aan te tonen.
Gebruik bron 2 en 3.
Twee beweringen:
1 Het Plakkaat van Verlatinghe (bron 3) is wel eens getypeerd als: "een
revolutionair staatsstuk, vervat in middeleeuwse argumenten."
2 Deze typering geldt ook voor het plakkaat over de Tiende Penning (bron 2).
54p
Licht beide beweringen toe.
Hieronder staan zes gebeurtenissen rondom Engelse koningshuwelijken:
1 Nadat de hertog van Anjou benoemd is tot landsheer van de Nederlanden,
vaart hij naar Engeland om Elizabeth I zijn hand aan te bieden. Elizabeth
weigert.
2 Mary Tudor, koningin van Engeland, trouwt met Filips II, een jaar voordat
Filips heer der Nederlanden wordt.
3 Nu de vrede tussen Engeland en de Republiek na het Rampjaar weer is
getekend, wordt het huwelijk tussen de Engelse prinses Mary II Stuart met
stadhouder Willem III, prins van Oranje, voltrokken.
4 Tijdens de oorlog met de Republiek trouwt Jacobus, de broer van Karel II,
op aandringen van zijn bondgenoot Lodewijk XIV, met Maria d'Este, dochter
van de Italiaanse hertog van Modena.
5 Hendrik VIII trouwt zonder goedkeuring van de paus met Anna Boleyn,
waarop hij zich afscheidt van de rooms-katholieke kerk.
6 Elizabeth I wordt door Filips II, koning van Spanje en heer der Nederlanden,
ten huwelijk gevraagd. Elizabeth weigert.
62p
Zet deze gebeurtenissen in juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
De Armada waarmee Filips II Engeland aanviel, werd medegefinancierd door
paus Sixtus V.
71p
Noem het motief dat de paus hiervoor had.
Een bewering:
De inhoud van het Edict van Nantes gaat over religie, maar Hendrik IV had er
ook een politiek doel mee.
82p
Licht beide onderdelen van deze bewering toe.
Een gebeurtenis:
Op 4 augustus 1617 namen de Staten van Holland, op voorstel van
landsadvocaat Johan van Oldenbarnevelt, de Scherpe Resolutie aan. Hierin
maakten zij het voor de steden in dit gewest mogelijk om zelfstandig
huurtroepen, waardgelders, in dienst te nemen. Die moesten onlusten, die het
gevolg waren van godsdiensttwisten, de kop indrukken. De soldaten zouden
alleen nog maar mogen gehoorzamen aan de Hollandse gewestelijke en
stedelijke autoriteiten, "ook niettegenstaande andere bevelen".
Bij deze gebeurtenis passen twee beweringen:
1 Uit het aannemen van de Scherpe Resolutie blijkt dat het particularisme in
de Republiek nog stevig verankerd was.
2 De Scherpe Resolutie was voor stadhouder Maurits onaanvaardbaar.
92p
Ondersteun beide beweringen.
Gebruik bron 4.
Deze prent is gemaakt tijdens de Synode van Dordrecht (1618-1619).
104p
Licht deze prent toe door:
− (zonder bron) aan te geven wat op de Synode van Dordrecht beslist werd
over het conflict tussen Arminius en Gomarus en
− aan te geven welke verwachting de maker van de prent heeft over de
uitkomst van deze synode en
− uit te leggen voor welk standpunt de maker van de prent in het conflict
tussen Arminius en Gomarus hier kiest.
Gebruik bron 4.
Het religieuze conflict tussen Arminianen en Gomaristen raakt verbonden met
een politiek conflict over de buitenlandse koers van de Republiek.
113p
Leg dit uit door aan te geven:
− (zonder bron) wat dit politieke conflict inhield en
− dat de maker van de prent de verbintenis tussen het religieuze en politieke
aspect van het conflict laat zien en
− (zonder bron) welk gevolg de uitkomst van het politieke conflict had voor de
relatie met Spanje.
Enkele dagen na de dood van stadhouder Willem II in 1650 werd diens zoontje
geboren. De moeder, Mary Stuart, wenste het kindje naar haar vader Karel te
noemen. Grootmoeder Amalia van Solms, de weduwe van stadhouder Frederik
Hendrik, wist dit echter te voorkomen. In overeenstemming met haar wil kreeg
het jongetje de naam Willem.
Achter de bemoeienis van Amalia met de naam van haar kleinzoon ging een
duidelijk idee schuil over de toekomstige politieke rol van het pasgeboren
prinsje.
122p
Leg dit uit door aan te geven welke politieke stellingname de keuze voor elk van
beide namen inhield.
Op uitnodiging van de Engelse oppositie viel Willem III in 1688 Engeland binnen
en verjoeg Jacobus II. Hij rechtvaardigde zijn inval met politieke en religieuze
motieven.
133p
Noem:
− een religieus motief dat Willem III kon aanvoeren voor zijn besluit en
− een politiek motief voor Willem III en
− een mogelijke reden voor Willem III om in de Republiek de nadruk te leggen
op de religieuze motivering van zijn oversteek naar Engeland.
Gebruik bron 5.
Castel Rodrigo doet in dit fragment een uitspraak over de Franse plannen met
de Republiek.
143p
Licht dit toe door aan te geven:
− welke doelstelling Frankrijk heeft ten aanzien van de Nederlanden en
− waardoor het Drievoudig Verbond uit 1668 Frankrijk belemmert in deze
doelstelling en
− welk belang Castel Rodrigo heeft om de Nederlandse gezanten op de
hoogte te stellen van dit Franse plan.
