opgave 1De Republiek in een tijd van vorsten
Hier volgen zes fragmenten (1 tot en met 6) uit een boek over de
bouwgeschiedenis van de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch:
1 Het kruitvat dat de stad was geworden, kwam tot ontploffing. De vernielzucht
van de beeldenstormers richtte zich vooral op de Sint-Jan. Op de eerste dag
van de razernij moesten tientallen altaren en wellicht honderden
heiligenbeelden het ontgelden (…). De volgende dag gingen de vernielingen
gewoon door.
2 De kap van het kerkschip werd gebouwd door de meester-timmerman Jan
van Poppel "mit sijnen knechten". Uit de bewaarde aantekeningen van de
kerkmeesters is op te maken dat (…) werklieden die niet in dienst waren bij
de bouwloods, werden ingehuurd voor het bouwen van de kap: (…)
"holtsnyders", "tymmerluyden", een "leydecker" en een "loetgieter".
3 De belangrijkste wijziging aan de Sint-Jan in deze periode was het
aanpassen van het interieur aan de (protestantse) liturgie. Deze was gericht
op het Woord van God dat door de predikant werd verkondigd vanaf de
reeds bestaande preekstoel. Daardoor werd de oriëntatie van het
kerkinterieur in feite in dwarsrichting gedraaid.
4 Terwijl de herstelwerkzaamheden nog niet eens waren afgerond, werden
alweer nieuwe aanslagen op de kerk gepleegd. In november belegerde prins
Maurits voor de tweede keer de stad en diverse voltreffers beschadigden de
Sint-Jan. Ook bij het volgende beleg door Maurits werd de Sint-Jan weer
zwaar beschadigd, ook omdat men het geschut bewust op het kerkgebouw
richtte.
5 De economische malaise en de daarmee samenhangende ontevredenheid
van de bevolking vormden een goede voedingsbodem voor de opkomst van
de hervormers, de aanhangers van de Lutherse en andere denkbeelden.
Voor het eerst werden enkele deelnemers aan een hervormde bijeenkomst
(…) op de Bossche Markt onthoofd. Ook vonden regelmatig openbare
boekverbrandingen plaats.
6 De stad leek onoverwinnelijk (…) maar deze keer pakte het beleg, onder
prins Frederik Hendrik, anders uit. (…) In de ruim vier maanden die het
beleg duurde werden ruim 28.000 kogels en bommen op de stad afgevuurd.
De gevolgen, ook voor de Sint-Jan, waren ontstellend. Voor de stad was er
geen andere keuze meer dan capitulatie. De capitulatie betekende het
voorlopige einde van de Sint-Jan als katholieke kerk.
12p
Zet deze zes fragmenten in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Noteer
alleen de nummers.
Gebruik bron 1.
Uit de tabel blijkt dat de prijsontwikkeling van graan in de Republiek verschilt
van de prijsontwikkeling in Frankrijk.
23p
Geef aan:
− welke prijsontwikkeling zichtbaar is en
− waardoor het verschil in prijsontwikkeling tussen Nederland en Frankrijk
verklaard kan worden en
− waardoor deze prijsontwikkeling leidt tot het ontstaan van de commerciële
landbouw in de Nederlanden.
Voor historici die zich met sociale onrust bezighouden, is de ontwikkeling van de
graanprijs van groot belang.
32p
Leg dit uit.
Gebruik bron 2.
Stel: je gebruikt deze prent bij een presentatie over de Pacificatie van Gent,
omdat je met deze prent veel kunt uitleggen over deze overeenkomst.
45p
Geef deze uitleg door aan te geven:
− (zonder bron) welke politieke tegenstelling door de Pacificatie van Gent
verzoend werd en
− (zonder bron) welke religieuze tegenstelling door de Pacificatie van Gent
verzoend werd en
− wat de opvatting over de rol van koning Filips is die uit de bron blijkt en
− in welk opzicht deze bron die rol niet juist weergeeft en
− (zonder bron) welk gevolg het beleid van Filips II had voor de Pacificatie van Gent.
Historici interpreteren de geschiedenis van de Nederlanden in de vijftiende en
zestiende eeuw als de resultante van tegenstellingen op verschillende terreinen,
onder andere:
1 particularisme tegenover centralisatie en
2 het streven naar godsdienstvrijheid tegenover het streven naar een
staatsgeregelde godsdienst.
54p
Leg dit met een voorbeeld voor elk van deze twee tegenstellingen uit.
In 1585 boden de Staten-Generaal de Franse koning Hendrik III de
soevereiniteit over de Nederlanden aan. Hendrik III weigerde.
63p
Noem de reden waarom de Staten-Generaal vanaf 1581 een nieuwe soeverein
zochten en leg uit dat de weigering van Hendrik III een gevolg kon zijn geweest
van de Franse binnenlandse situatie.
Gebruik bron 3.
Een bewering:
Uit dit fragment blijkt dat omstreeks 1595 er al conflicten waren tussen Engeland
en de Republiek over het principe van het Mare Liberum.
72p
Toon de juistheid van deze bewering aan.
Gebruik bron 3.
Stel: je vergelijkt de handelsverhoudingen tussen de Republiek en Engeland
zoals Moryson die beschrijft met wat je weet over deze verhoudingen aan het
einde van de zeventiende eeuw.
82p
Toon aan dat er tussen het einde van de zestiende en het einde van de
zeventiende eeuw zowel sprake is van verandering als van continuïteit in de
handelsverhoudingen tussen de Republiek en Engeland.
Een aantal gebeurtenissen:
1 In 1598 reisde Johan van Oldenbarnevelt, de landsadvocaat van de
Republiek, naar Frankrijk om Hendrik IV ervan te overtuigen geen vrede te
sluiten met Spanje.
2 Voor tijdgenoten was het opmerkelijk dat de Franse koning Van
Oldenbarnevelt persoonlijk ontving.
3 Hendrik IV kondigde tijdens het verblijf van Van Oldenbarnevelt het Edict
van Nantes af.
93p
Licht deze gebeurtenissen toe door:
− een reden te noemen voor Van Oldenbarnevelt om een vrede tussen Spanje
en Frankrijk te willen verhinderen en
− aan te geven waardoor de ontvangst van Van Oldenbarnevelt voor
tijdgenoten opmerkelijk was en
− aan te geven dat Van Oldenbarnevelt waarschijnlijk het Edict met
instemming zal hebben begroet.
Gebruik bron 4.
In 1635 sluit de Republiek een verbond met Frankrijk gericht tegen Spanje.
Hierbij wordt afgesproken dat Frankrijk aan Spanje de oorlog verklaart, de
Republiek geen vrede zal sluiten met Spanje zonder goedkeuring van Frankrijk
en de Zuidelijke Nederlanden onderling worden verdeeld als die zich niet zelf
van Spanje zouden losmaken.
Tussen 1646 en 1648 wordt in de Republiek een fel debat gevoerd over de
voortzetting van dit verbond. Dit toneelstuk speelt in dat debat een rol.
104p
Leg uit:
− (met bron) welke mening Lambert van den Bosch verkondigt in dit debat en
− (zonder bron) waarom juist tussen 1646 en 1648 een fel debat werd gevoerd
over de voortzetting van het verbond tussen Frankrijk en de Republiek.
Twee gebeurtenissen:
1 In 1665 werd de Republiek aangevallen door Engeland. Doordat de vloot
voortdurend was uitgebreid en versterkt, kon Michiel de Ruyter in juni 1666
een overwinning boeken op de Engelse vloot.
2 In 1665 viel de bisschop van Münster Gelderland, Overijssel en Drenthe
binnen. Hij kreeg daarbij financiële steun van Engeland. Het landleger van
de Republiek was zo verwaarloosd, dat het geen weerstand kon bieden. Pas
na de komst van Franse hulptroepen werd de bisschop gedwongen tot de
aftocht.
112p
Toon aan dat deze gebeurtenissen een gevolg waren van de positie van Holland
in de Staten-Generaal tijdens het Eerste Stadhouderloze Tijdperk.
Gebruik bron 5.
Lodewijk XIV sluit deze overeenkomst om zijn expansiepolitiek ten uitvoer te
kunnen brengen.
122p
Leg dit uit.
Gebruik bron 5.
Een conclusie:
Deze geheime clausule toont aan, dat Karel II ontevreden is met zijn
binnenlandse politieke positie.
134p
Leid uit de bron twee van de problemen van Karel II af.
