Eindexamen muziek vwo 2002 tijdvak 1 – opgaven en antwoorden

opgave 1fragment niet op de siteJosquin des Prez - Tu solus qui facis mirabilia

^cd1-track2 De vragen 1 t/m 9 zijn gebaseerd op een vierstemmige, vocale compositie van Josquin des

Prez (1445 – 1521).

Je hoort het begin drie keer. De baspartij is afgedrukt (N.B. in de F-sleutel), maar voor één

noot is een voorteken weggelaten.

11p

Noteer dit voorteken voor de betreffende noot.

Je hoort dit fragment nog drie keer.

21p

Hoe bewegen de sopraan- en de baspartij zich ten opzichte van elkaar bij het woord

’mirabilia’ (zie het notenvoorbeeld bij vraag 1)?

........................................................................................................................................

Van een ander fragment is de sopraanpartij gedeeltelijk afgedrukt.

32p

Noteer de ontbrekende noten; het ritme is gegeven.

Je hoort het fragment vijf keer.

In het volgende fragment wordt de tekst "qui redemisti nos" gezongen. Op de onderstreepte

lettergrepen hebben de alten een meer beweeglijk e part

ij, terwijl de overige stemmen lange

notenwaarden zingen.

Eén van de onderstaande alternatieven wordt door de alten gezongen.

41p

Omcirkel het betreffende alternatief.

Je hoort het fragment vier keer.

^cd1-track6 Je hoort een ander fragment twee keer.

51p

Geef de term voor de wijze waarop de stemmen in dit fragment zijn gegroepeerd.

........................................................................................................................................

Je hoort twee fragmenten. Beide fragmenten hebben hetzelfde vormschema.

61p

Geef dit vormschema met letters en eventuele accenten weer.

Je hoort beide fragmenten één keer.

........................................................................................................................................

Van het volgende fragment is de partituur afgedrukt.

Drie noten worden versierd (omspeeld). Eén daarvan is omcirkeld.

72p

Omcirkel de twee andere noten die worden versierd (omspeeld).

Je hoort het fragment twee keer.

In het volgende fragment vindt, bij ’Audi nostra suspiria’, een verandering plaats in zowel

meerstemmige schrijfwijze als metrum.

82p

Beschrijf beide veranderingen.

Je hoort het fragment drie keer. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet. Beantwoord in

die tijd ook vraag 9.

meerstemmige schrijfwijze: eerst.................................. dan..........................................

metrum:

eerst.................................. dan..........................................

Deze compositie komt uit de Renaissance en niet uit de Barok.

92p

Geef twee argumenten voor deze bewering.

1.....................................................................................................................................

2.....................................................................................................................................

opgave 2fragment niet op de siteL. van Beethoven - Symfonie nr. 8, eerste deel

^cd1-track10 De vragen 10 t/m 28 gaan over het eerste deel van de achtste symfonie van Ludwig van

Beethoven (1770 – 1827). Dit deel staat in de hoofdvorm.

Thema 1 bestaat uit twaalf maten. De eerste vier maten van de vioolpartij zijn afgedrukt.

101p

Welk alternatief geeft de vorm van thema 1 het beste weer? Let daarbij alleen op de

melodie en niet op de instrumentatieverschillen.

Je hoort het fragment drie keer.

a – a – b

a – a’– b

a – b – b

a – b – b’

Je hoort dit fragment nog drie keer.

De maten 5 t/m 8 contrasteren met de maten 1 t/m 4 en 9 t/m 12.

114p

Noem de contrasten met betrekking tot

– de articulatie:...............................................................................................................

– de dynamiek:................................................................................................................

– de instrumentatie:.........................................................................................................

– de ligging van de melodie:............................................................................................

Ga bij je antwoord uit van de maten 5 t/m 8.

Van thema 2 is de melodie afgedrukt en van de maten 1 t/m 3 ook de partijen van de fagot

en de cello/contrabas. De afgedrukte melodie wordt eerst door de violen gespeeld en daarna

gedeeltelijk herhaald door de houtblazers. Een aantal overbindingsbogen is weggelaten.

122p

Noteer de weggelaten overbindingsbogen.

Je hoort het fragment drie keer.

^cd1-track13 Je hoort dit fragment nog één keer.

131p

In welke toonsoort staan de maten 1 t/m 3? (N.B. deze is niet in overeenstemming met het

vaste voorteken.)

........................................................................................................................................

Thema 1 staat in F groot (zie vraag 10).

141p

Geef de technische term voor de relatie tussen de toonsoort van thema 1 en de toonsoort van

de eerste drie maten van thema 2.

........................................................................................................................................

Je hoort één keer een fragment dat bestaat uit thema 1, de overgangszin en thema 2.

152p

Waarom is hier sprake van een overgangszin en niet van een verbindingszin?

........................................................................................................................................

Je hoort thema 2 nog drie keer. De begeleidende strijkinstrumenten spelen pizzicato.

De pizzicato-partijen uit het eerste gedeelte verschillen van die uit de herhaling.

162p

Noem één verschil tussen deze pizzicato-partijen. Ga bij je antwoord uit van de herhaling.

........................................................................................................................................

Je hoort een deel van de slotgroep van de expositie twee keer. Hierin komen veel contrasten

voor.

171p

Beschrijf het contrast in de meerstemmige schrijfwijze.

........................................................................................................................................

Je hoort van het zojuist beluisterde fragment twee maten. Hoewel hier sprake is van een

maat, kun je deze maten ook als tweedelig ervaren.

182p

Noteer het ritme van deze twee maten.

Je hoort het fragment drie keer.

Je hoort een deel van de doorwerking drie keer. In de loop van het fragment spelen de

houten blaasinstrumenten (hobo, fagot, fluit en klarinet) drie keer een vergelijkbare

passage. Zij zetten, steeds in dezelfde volgorde, na elkaar in.

192p

In welke volgorde zetten de houten blaasinstrumenten in?

1 …………………… 2 …………………… 3 …………………… 4 ……………….……

Je hoort het zojuist beluisterde fragment nog twee keer. De lagere strijkinstrumenten spelen

tijdens de ’piano’ gespeelde gedeeltes een ostinato.

201p

Noteer het ritme van dit ostinato.

^cd1-track20 Van een gedeelte van de doorwerking is de partituur afgedrukt op pagina 2 en 3 van de

bijlage. Na enige leestijd hoor je dit gedeelte twee keer. Daarna wordt de cd vijf minuten

stilgezet. Beantwoord in die tijd de vragen 21 t/m 24.

Boven een deel van de partij van de cello en contrabas is een haak geplaatst. Deze melodie

wordt daarna ook door andere instrumenten gespeeld.

212p

Welke instrumenten spelen deze melodie achtereenvolgens?

[1 cello en contrabas]

2 …………………… en ……………………

3 ……………………

Ongeveer tegelijk met het opnieuw inzetten van de bij vraag 21 bedoelde melodie verandert

steeds het aandeel van de rest van het orkest.

222p

Beschrijf deze verandering.

........................................................................................................................................

231p

Welk dynamisch accent wordt in dit fragment veelvuldig toegepast? (Geef de Italiaanse

term; geen afkorting gebruiken.)

........................................................................................................................................

242p

Welk akkoord klinkt er op de eerste noot van maat 25? (Geef de notennamen en de

volledige benaming.) Voor het beantwoorden van de vraag kunnen de transponerende

instrumenten buiten beschouwing blijven.

........................................................................................................................................

In het volgende fragment wordt de muzikale spanning opgevoerd.

253p

Noem drie manieren waarop dit gebeurt.

Je hoort het fragment drie keer.

1.....................................................................................................................................

2.....................................................................................................................................

3.....................................................................................................................................

Je hoort achtereenvolgens thema 1 uit de expositie, daarna (het iets kortere) thema 1 uit de

reprise, en dit twee keer.

263p

Noem twee verschillen. Ga bij je antwoord uit van het thema uit de reprise.

1.....................................................................................................................................

2.....................................................................................................................................

^cd1-track23 Je hoort het slotgedeelte twee keer.

271p

Op welke harmonische functie(s) is dit gedeelte gebaseerd? (Omcirkel het juiste alternatief.)

Daarna wordt de cd tien minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd ook vraag 28.

I en IV

I en V

I, IV en V

Dit is een compositie uit de periode van de Weense klassieken met kenmerken van de

Romantiek.

282p

Geef voor de beide perioden één argument. Laat ’hoofdvorm’ buiten beschouwing.

Weense klassieken:..........................................................................................................

Romantiek:......................................................................................................................

opgave 3fragment niet op de siteB. Bartók - Mikrokosmos nr. 140, ’Free variations’

^cd2-track1 De vragen 29 t/m 36 gaan over een korte compositie voor piano van Béla Bartók (1881–1945).

Dit werk heeft kenmerken van een variatievorm.

Van de maten 1 t/m 41 is de partituur afgedrukt op pagina 4 en 5 van de bijlage.

Dit gedeelte bestaat uit: variatie I – variatie II – overgang – variatie III.

Je hoort het één keer ter oriëntatie.

De vragen 29 t/m 32 gaan over de partituur in de bijlage.

De maten 1 tot 7 zijn te verdelen in drie gedeeltes, aangegeven met haken.

In de linkerhandpartij (de onderste balk) vindt in zowel het tweede als het derde gedeelte

een uitbreiding plaats ten opzichte van het voorgaande gedeelte.

292p

Leg dit uit ten aanzien van

het toonmateriaal bij haak 2 ten opzichte van haak 1:

........................................................................................................................................

het ritme bij haak 3 ten opzichte van haak 2:

Je hoort het fragment twee keer.

........................................................................................................................................

In variatie I als geheel worden bepaalde tonen steeds herhaald als een soort orgelpunt.

302p

Welke toon is dat in maat 1 tot 7

........................................................................................................................................

en welke twee tonen zijn dat in maat 7/8 t/m 12?

Je hoort het fragment twee keer.

........................................................................................................................................

^cd2-track4 Wij vergelijken de onderste balk van maat 1 tot 7 van variatie I met de bovenste balk van

maat 13 t/m 19 van variatie II.

De ene partij is een soort spiegeling ten opzichte van de andere partij.

312p

Leg dit uit.

Je hoort eerst maat 1 tot 7, daarna maat 13 t/m 19, en dit twee keer.

........................................................................................................................................

Je hoort eerst variatie I en II, daarna variatie III (maat 34 t/m 41), en dit twee keer.

322p

Noem één ritmisch verschil tussen variatie I en II enerzijds en variatie III anderzijds. Ga bij

je antwoord uit van variatie III.

........................................................................................................................................

De vragen 33 t/m 35 gaan over het middengedeelte van dit werk.

Hierin wordt gebruik gemaakt van een zogenaamde octotonische reeks. Onder een

octotonische reeks wordt verstaan een reeks met acht tonen per octaaf, de

octaafverdubbeling van de eerste toon niet meegerekend. De gebruikte octotonische reeks

staat hieronder afgedrukt.

In deze octotonische reeks is er een vaste regelmaat in de opeenvolging van intervallen.

331p

Welke regelmaat is dat?

Beantwoord deze vraag meteen.

........................................................................................................................................

Je hoort drie keer het middengedeelte. De eerste helft ervan is afgedrukt.

341p

Wat is het verschil tussen de eerste helft en de tweede helft, gelet op de functie van de

linker- en rechterhandpartij? Ga bij je antwoord uit van de tweede helft.

........................................................................................................................................

^cd2-track8 Het middengedeelte is anders van karakter dan de voorgaande variaties.

Je hoort eerst variatie I, daarna het middengedeelte, en dit twee keer.

353p

Noem twee verschillen. Ga bij je antwoord uit van het middengedeelte en laat de dynamiek

buiten beschouwing.

1.....................................................................................................................................

2.....................................................................................................................................

Je hoort één keer het gehele werk. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet.

Dit is typisch muziek uit de eerste helft van de twintigste eeuw.

363p

Geef hiervoor drie argumenten.

1.....................................................................................................................................

2.....................................................................................................................................

3.....................................................................................................................................

opgave 4fragment niet op de siteB. Marley - ‘I shot the sheriff’ en twee andere reggae-nummers

cd2-track 10 De vragen 37 t/m 52 zijn gebaseerd op drie reggae-nummers. De vragen 37 t/m 46 gaan over ’I shot the sheriff’ van Bob Marley. De tekst van het eerste refrein is afgedrukt. 1 I shot the sheriff 2 but I didn’t shoot the deputy (oh no oh) 3 I shot the sheriff 4 but I didn’t shoot the deputy (oe oe oe)

→ Hoe bewegen de zangstemmen zich ten opzichte van elkaar in de regels 1 en 3? ........................................................................................................................................ Ook in de regels 2 en 4 hoor je meerdere stemmen.

→ Welk interval klinkt er tussen deze stemmen in het tekstgedeelte ‘but I didn’t shoot the deputy’? Laat ‘prime’ buiten beschouwing. Je hoort het fragment drie keer. ........................................................................................................................................ cd2-track 11 De tekst van het eerste couplet is afgedrukt. a All around in my home town They’re trying to track me down … They say they want to bring me in guilty … For the killing of the deputy … For the life of a deputy.

→ Geef op de stippellijntjes voor de tekst met letters (en waar nodig accenten) de vorm van dit fragment aan. De eerste letter is gegeven; laat regel 2 buiten beschouwing. Je hoort het fragment twee keer.

cd2-track 12 Je hoort regel 3 en 4 uit het couplet nog vier keer. Hierin hoor je een hoog klinkende elektronisch-orgelpartij.

→ Beschrijf aan de hand van twee aspecten deze elektronisch-orgelpartij. 1 ..................................................................................................................................... 2 ..................................................................................................................................... cd2-track 13 In het volgende fragment spelen drie instrumenten hetzelfde ritme.

Welk alternatief geeft dit ritme het beste weer? (Omcirkel het juiste alternatief.) Na een korte leestijd hoor je het fragment vier keer. cd2-track 14 Je hoort dit fragment nog twee keer.

→ Geef de technische term voor de meerstemmige schrijfwijze van de instrumenten die het bij vraag 41 aangegeven ritme spelen. ........................................................................................................................................ cd2-track 15 Je hoort de eerste drie regels van couplet 1, daarna de eerste drie regels van couplet 2, en dit twee keer.

→ Noem één verschil tussen beide coupletten, gelet op de begeleiding. Ga bij je antwoord uit van het tweede couplet. ........................................................................................................................................ cd2-track 16 Je hoort de tweede regel uit een refrein vijf keer.

→ Noteer de ontbrekende noten (ritme en toonhoogte).

cd2-track 17 In het volgende fragment wordt onderstaande tekst gezongen. all of a sudden I saw sheriff John Brown aiming to shoot me down so I shot - I shot - I shot him down and I say if I am guilty I will pay Het gedeelte waarvan de tekst cursief is gedrukt, staat muzikaal enigszins los van het voorgaande.

→ Leg dit uit aan de hand van twee aspecten. Je hoort het fragment drie keer. 1 ..................................................................................................................................... 2 ..................................................................................................................................... cd2-track 18 De coupletten zijn gebouwd op een schema van drie akkoorden. Je hoort het vierde couplet drie keer.

→ Hoe vaak wordt het akkoordenschema gespeeld? ........................................................................................................................................ cd2-track 19 Er zijn vele aan reggae verwante stromingen zoals de Raggamuffin, ontstaan rond 1985. Een nummer uit deze stroming is ‘No bother dis Soundboy’ van Shabba Ranks. Je hoort een fragment uit dit nummer drie keer. Hierin wordt op verschillende manieren gebruik gemaakt van herhaling.

→ Beschrijf twee van die manieren. 1 ..................................................................................................................................... 2 .....................................................................................................................................

→ Welke term wordt in de klassieke muziek gebruikt voor de manier waarop de tekst hier wordt voorgedragen? ........................................................................................................................................ cd2-track 20 Je hoort een fragment uit het nummer van Bob Marley, daarna een fragment uit het nummer van Shabba Ranks, en dit twee keer.

→ Noem twee redenen waarom we bij Shabba Ranks te maken hebben met een moderne variant van reggae. 1 ..................................................................................................................................... 2 .....................................................................................................................................

cd2-track 21 De groep Postmen uit Rotterdam bracht in 1998 het nummer ’Crises’ uit. Je zou kunnen zeggen dat dit nummer een combinatie is van de raggamuffin-stijl van Shabba Ranks en de reggae-stijl van Bob Marley. Je hoort een coupletachtig gedeelte uit dit nummer twee keer. Hierin spelen de elektrische gitaar en de synthesizer een akkoordenschema van drie verschillende akkoorden. Het tweede akkoord is majeur.

Geef voor het eerste en derde akkoord aan of het mineur of majeur is. (Omcirkel het juiste alternatief.) akkoord 1 akkoord 2 akkoord 3 A majeur majeur majeur B majeur majeur mineur C mineur majeur majeur D mineur majeur mineur cd2-track 22 Het nummer ’Crisis’ sluit af met drie akkoorden die driestemmig a capella worden gezongen. De toonhoogte van de drie stemmen is onvolledig gegeven.

→ Noteer de twee ontbrekende noten van de hoogste zangpartij. Je hoort het fragment drie keer. cd2-track 23 Je hoort van de drie beluisterde nummers het refrein.

→ Noem twee reggae-kenmerken die de drie nummers gemeenschappelijk hebben. 1 ..................................................................................................................................... 2 ..................................................................................................................................... Einde