bronnen

Eindexamen nederlands havo 2018, tijdvak 1

bij dit examen

Ga verder op de volgende pagina.

opgave 1Tekst 1 Moderne ruilhandel

De titel van tekst 1 luidt ‘Moderne ruilhandel’.
11p
Citeer de twee opeenvolgende zinnen uit de alinea’s 1 tot en met 4 van
tekst 1 waaruit het best blijkt wat deze ruilhandel inhoudt.
Tekst 1 kan na de inleiding worden onderverdeeld in vijf opeenvolgende
delen die van de volgende kopjes kunnen worden voorzien:
Deel 1: Bloei van de deeleconomie
Deel 2: Reactie van de politiek op de deeleconomie
Deel 3: Nieuwe kansen voor de deeleconomie
Deel 4: De keerzijde van de deeleconomie
Deel 5: Geloof in de toekomst
21p
Bij welke alinea begint deel 3?
31p
Bij welke alinea begint deel 4?
41p
Wat wil het Tweede Kamerlid Van Tongeren met het voorbeeld van
Peerby duidelijk maken?
Zij wil duidelijk maken dat
A deelinitiatieven misschien wel efficiënt zijn als het om
gebruiksvoorwerpen gaat, maar niet geschikt zijn als het om diensten
gaat.
B de politiek de trends op het gebied van deelinitiatieven van een
afstand volgt en passend zal reageren op de ontwikkelingen.
C de toename van deelinitiatieven momenteel sneller gaat dan de
economie kan bijhouden waardoor de welvaart in Nederland zal
afnemen.
D er grote gevolgen voor de economie kunnen zijn als consumenten
minder aankopen doen doordat ze meer met elkaar gaan delen.
In tekst 1 komen positieve kanten van de deeleconomie aan bod.
Deze kunnen in onderstaand schema worden samengevat.
55p
Vul onderstaand schema aan.
Noteer steeds het nummer en het bijbehorende antwoord.
positieve kanten   Liesbeth van 1 Tongeren 2 deelnemers aan 3 het onderzoek in 4 Amsterdam 5
“‘Want als het echt groot wordt’, (…) ‘kan dat negatieve gevolgen hebben
voor de werkgelegenheid.” (regels 84-88)
Uit tekst 1 blijkt dat Van de Glind het niet eens is met deze redenering.
61p
Citeer een zin uit alinea 8 die uitlegt waarom de gevolgen voor de
werkgelegenheid volgens Van de Glind mee zullen vallen.
In alinea 8 betoogt Van de Glind dat we door de komst van de
deeleconomie geen economische krimp hoeven te verwachten.
71p
Welk argumentatieschema gebruikt Van de Glind vooral om dit standpunt
te onderbouwen?
Hij gebruikt vooral een argumentatieschema op basis van
A autoriteit.
B oorzaak en gevolg.
C vergelijking.
D voor- en nadelen.
84p
Noteer vier verschillende belangrijke bezwaren tegen de deeleconomie uit
tekst 1 van de critici van die deeleconomie.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Juul Martin is in alinea 14 van tekst 1 “onveranderd enthousiast over de
deeleconomie”. (regels 289-291)
95p
Vat Martins redenering uit alinea 14 samen door onderstaand schema aan
te vullen.
Noteer steeds de nummers en de bijbehorende antwoorden.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
standpunt 1 argument 1 argument 2 Het kan ons behoud zijn als het 4 gaat om grondstoffen en energie. subargument subargument 2 5 subsubargument 3
101p
Wat is het belangrijkste doel van tekst 1?
In de tekst wordt de lezer vooral
A enthousiast gemaakt over de kansen van de deeleconomie.
B overtuigd van de positieve kanten van de deeleconomie.
C geïnformeerd over de voor- en nadelen van de deeleconomie.
D gewaarschuwd voor de nadelige gevolgen van de deeleconomie.

opgave 2Tekst 2 Leren lenen

Een inleiding kan verschillende elementen bevatten, zoals:
1 de aanleiding voor het schrijven van de tekst
2 een anekdote
3 een historische schets van het onderwerp
4 een of meer aansprekende voorbeelden
5 een probleemstelling
111p
Welke twee elementen uit het bovenstaande rijtje zijn verwerkt in alinea 1
van tekst 2?
Noteer alleen de twee nummers.
In alinea 3 klinkt een oordeel door over de rol van de overheid.
122p
Geef op grond van de alinea’s 3 en 4 aan welk oordeel dat is en waaruit
dat blijkt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Een kritisch lezer kan in alinea 3 een verkeerde vergelijking zien.
131p
Leg uit waarom hier sprake zou zijn van een verkeerde vergelijking.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 10 woorden.
141p
Leg uit waarom hier geen sprake zou zijn van een verkeerde vergelijking.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
“Laat er geen misverstand over bestaan, wil uw overheid er maar mee
zeggen: schulden zijn een moderne vorm van slavernij.” (regels 50-53)
Dit citaat schetst een overeenkomst tussen schulden en slavernij.
151p
Wat is die overeenkomst?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Toch is mijn antwoord daarop: ‘Spare me the details’.” (regels 85-86)
Een kritisch lezer zou kunnen stellen dat dit antwoord in argumentatief
opzicht niet aanvaardbaar is als reactie op de argumenten van de
voorstanders, omdat de bewijslast ontdoken zou zijn.
161p
Waarom zou de argumentatie echter wel aanvaardbaar kunnen zijn?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 4 wordt ingegaan op de verwachting dat jongvolwassenen
ondanks de nadelen van het ‘sociaal leenstelsel’ toch een studielening
zullen aangaan.
172p
Hoe komt het volgens tekst 2 dat jongeren toch een studielening
aangaan?
Geef een oorzaak en een reden uit alinea 4.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Volgens alinea 1 is de term ‘sociaal leenstelsel’ een voorbeeld van een
meesterlijke omdraaiing van betekenissen.
182p
Leg uit waarom de term ‘sociaal leenstelsel’ volgens tekst 2 een
meesterlijke omdraaiing van betekenissen is.
Baseer je antwoord op de alinea’s 6 tot en met 8.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
De titel van tekst 2 is ‘Leren lenen’.
191p
Welk van de onderstaande beweringen legt deze titel het best uit?
A De lezers leren iets over studenten die geld lenen voor hun studie.
B De overheid wil studenten met het leenstelsel leren omgaan met geld.
C Leren betekent voor studenten nu ook dat ze moeten leren lenen.
D Studenten die niet leren om te lenen, komen in geldproblemen.
202p
Welk van de onderstaande omschrijvingen geeft de hoofdgedachte van
tekst 2 het best weer?
A Het is niet sociaal om een stelsel dat zorgt voor ongelijke kansen in de
maatschappij, ‘sociaal’ te noemen.
B Het is onaanvaardbaar dat jongeren door een maatregel van de
overheid gedwongen worden geld te lenen om te kunnen studeren.
C Het maken van schulden is een moderne vorm van slavernij waar de
overheid daadkrachtig tegen op zou moeten treden.
D Het sociaal leenstelsel benadeelt studenten doordat zij soms tientallen
jaren ongewild met een schuld blijven zitten.
tekstfragment 1
(1) “De overheid investeert fors in studenten en dat is terecht, maar daar
mogen we als samenleving wel wat voor terugvragen”, beargumenteerde
de VVD al in het partijprogramma. Het geld dat vrijkomt door de
studiefinanciering te vervangen door het sociaal leenstelsel wil de VVD
investeren in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Hoewel veel studenten
op hun achterste benen staan en deze maatregel zelfs een verslechtering
vinden ten opzichte van de eerder voorgestelde langstudeerboete, vindt
econoom Dinand Webbink het onterecht om te stellen dat de maatregel
veel studenten zal afschrikken om te gaan studeren.
(2) Webbink deed in het verleden voor het Centraal Plan Bureau (CPB)
onderzoek naar de gevolgen van dergelijke maatregelen in andere
landen. “In Australië is in de jaren negentig een soortgelijk stelsel
ingevoerd en er liggen diverse studies over veranderingen in de
Verenigde Staten. Op basis van de ervaringen in het buitenland
verwachten we dat ook hier maar weinig studenten zullen afzien van
studeren”, aldus de econoom.
(3) Wat studenten vergeten is dat ze, eenmaal afgestudeerd, veel geld
gaan verdienen. “Veertig tot vijftig procent meer dan vwo-leerlingen die
meteen gaan werken. En dat hun hele leven lang, dat is al gauw een paar
ton”, aldus Webbink. Studenten zullen dus later makkelijk in staat zijn om
hun lening af te lossen. Ze moeten die dan ook zien als een investering in
hun toekomst, niet als een barrière, vinden de voorstanders.
(4) “Wat het leenstelsel bovendien sociaal maakt, is dat afgestudeerden
die later toch te weinig verdienen, niet hoeven af te lossen”, aldus
econoom Webbink. Ook de Raad van Universiteiten is positief over het
plan omdat het een kans biedt de opbrengst van de maatregel meteen te
investeren in de kwaliteit van het onderwijs. Ook zou het studenten
prikkelen om zo snel mogelijk af te studeren.
naar: de redactie
uit: (onder meer) Tubantia en BNDeStem, 10 oktober 2012
De econoom Dinand Webbink vindt het volgens tekstfragment 1 onterecht
om te stellen dat het sociaal leenstelsel veel studenten zal afschrikken om
te gaan studeren.
211p
Met welk argument onderbouwt hij deze stelling in alinea 2 van
tekstfragment 1?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“[1] Wat studenten vergeten is dat ze, eenmaal afgestudeerd, veel geld
gaan verdienen. [2] ‘Veertig tot vijftig procent meer dan vwo-leerlingen die
meteen gaan werken. [3] En dat hun hele leven lang, dat is al gauw een
paar ton’, aldus Webbink. [4] Studenten zullen dus later makkelijk in staat
zijn om hun lening af te lossen. [5] Ze moeten die dan ook zien als een
investering in hun toekomst, niet als een barrière, vinden de
voorstanders.” (alinea 3, tekstfragment 1)
De redenering in alinea 3 van tekstfragment 1 kan samengevat worden in
een schema met onderstaande vorm:
standpunt   argument   subargument   toelichting   toelichting  
223p
Zet de zinnen op de juiste plaats in het schema.
Neem het schema over en noteer alleen de nummers van je antwoord.
In alinea 1 van tekstfragment 1 en in tekst 2 wordt aan de overheid
dezelfde verantwoordelijkheid toegeschreven voor het onderwijs.
231p
Welke verantwoordelijkheid is dat?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Tekstfragment 1 noemt een toekomstperspectief voor de student en diens
studieschuld dat niet voorkomt in tekst 2.
242p
Wat houdt dat toekomstperspectief in?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

opgave 3Tekst 3 “Er zijn twee redenen waarom het sociale leenstelsel

beter is dan het huidige systeem van studiefinanciering” In de alinea’s 1 tot en met 4 van tekst 3 wordt beargumenteerd waarom het nieuwe leenstelsel ‘sociaal’ genoemd kan worden. Hieronder staat een schematische weergave van die argumentatie.
Vul het schema aan door op de plaats van de nummers 1 tot en met 4 de juiste gegevens uit tekst 3 over te nemen. Noteer als antwoord de nummers uit het schema en zet de juiste gegevens daarachter. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen. standpunt Het nieuwe leenstelsel heeft een sociaal…

Vul het schema aan door op de plaats van de nummers 1 tot en met 4 de juiste gegevens uit tekst 3 over te nemen. Noteer als antwoord de nummers uit het schema en zet de juiste gegevens daarachter. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen. standpunt Het nieuwe leenstelsel heeft een sociaal karakter. “Waarom is het sociale leenstelsel beter dan het huidige systeem van studiefinanciering?” (regels 64-66)

Welke twee hoofdargumenten voor het sociale leenstelsel worden gegeven in de alinea’s 5 en 6? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen. Geef geen citaten.
Afgaande op het signaalwoord ‘Ten slotte’ dat in alinea 7 van tekst 3 gebruikt wordt, zou je kunnen denken dat niet twee maar drie hoofdargumenten gegeven worden. De inhoud van alinea 7 past, ondanks het gebruik van het signaalwoord ‘Ten slotte’, niet in de opsomming van argumenten voor het sociale…

Afgaande op het signaalwoord ‘Ten slotte’ dat in alinea 7 van tekst 3 gebruikt wordt, zou je kunnen denken dat niet twee maar drie hoofdargumenten gegeven worden. De inhoud van alinea 7 past, ondanks het gebruik van het signaalwoord ‘Ten slotte’, niet in de opsomming van argumenten voor het sociale leenstelsel.

Waarom past de inhoud van alinea 7 niet in de opsomming van argumenten? De inhoud van alinea 7 is geen argument voor het sociale leenstelsel A omdat het argument zowel geldt voor het sociale leenstelsel als voor het oude systeem. B omdat het feit dat de overheid nog altijd het grootste deel van het…

Waarom past de inhoud van alinea 7 niet in de opsomming van argumenten? De inhoud van alinea 7 is geen argument voor het sociale leenstelsel A omdat het argument zowel geldt voor het sociale leenstelsel als voor het oude systeem. B omdat het feit dat de overheid nog altijd het grootste deel van het onderwijs betaalt, niets te maken heeft met het begrip ‘sociaal’. C omdat het veeleer een verwijt is aan de auteurs van het artikel waarop tekst 3 reageert. D omdat uit de toelichting in alinea 7 blijkt dat er onvoldoende onderbouwing is voor de bewering die in de voorafgaande alinea gedaan werd.

opgave 5Tekst 2 en 3 Overkoepelende vragen

“Hier vloeit uit voort dat de afbetalingstermijn en het rentepercentage
buitengewoon schappelijk zijn in verhouding tot die van een particulier of
een bank.” (tekst 3, regels 50-55)
In tekst 2 staat een reactie op een vergelijkbare uitspraak.
281p
Citeer het zinsgedeelte uit tekst 2 waarin die reactie staat.
Tekst 2 legt de nadruk op de negatieve kanten van het nieuwe leenstelsel.
In tekst 3 wordt ook een positieve kant gezien aan het moeten opbouwen
van een schuld voor je studie.
291p
Welke positieve kant is dat?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

opgave 4Tekst 4 Vraatzucht

“En over televisiekok Jamie Oliver, die vindt dat op elke school verplicht
kookles moet worden gegeven.” (regels 17-20)
301p
Welk argument voor verplichte kooklessen op school geeft Oliver volgens
tekst 4?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In alinea 2 wordt beargumenteerd dat onze maatschappij geobsedeerd is
door voedsel. Een kritisch lezer zou in deze argumentatie vooral een
bepaald type drogreden kunnen zien.
311p
Welk type drogreden is dat?
A een cirkelredenering
B een onjuist beroep op een oorzaak-gevolgschema
C een overhaaste generalisatie
D een verkeerde vergelijking
In alinea 3 spreekt de auteur haar verbazing uit.
321p
Waarover is zij precies verbaasd?
De auteur is verbaasd over het feit dat
A mensen die gezond zijn zo moeilijk doen over hun eetgewoontes.
B mensen massaal kookboeken kopen die diëten voorschrijven die
bedoeld zijn voor zieke mensen.
C mensen voor hun gezondheid dan weer het ene product en dan weer
het andere aanschaffen.
D mensen zonder medische noodzaak een extreem eetpatroon gaan
volgen.
“De gezondheidsfreaks en voedselsnobs kijken over mijn schouder mee
en schudden vol medelijden het hoofd.” (regels 98-101)
331p
Waarom schudden de gezondheidsfreaks en voedselsnobs vol medelijden
het hoofd?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Uit tekst 4 blijkt een afkeer van de huidige obsessie met voedsel. In
alinea 2 staan diverse woorden die die afkeer tot uitdrukking brengen.
343p
Citeer er vijf.
De titel van tekst 4 is ‘Vraatzucht’.
351p
Leg uit waarom deze titel eigenlijk niet goed bij de tekst past.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
362p
Welke van de onderstaande uitspraken geeft de hoofdgedachte van
tekst 4 het best weer?
A Mensen moeten zich niet zo druk maken om alle eisen die de
voedselgoeroes uit de media aan ons stellen.
B Onze obsessie voor voedsel blijkt vooral uit de toegenomen aandacht
voor gastroporno en gezond en biologisch eten.
C Veel mensen zijn tegenwoordig overdreven intensief met voedsel
bezig en dat is onnodig en onzinnig.
D We moeten de voedselindustrie meer gaan wantrouwen om te
voorkomen dat we steeds elke modegril volgen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.