Eindexamen muziek vwo 2001 tijdvak 1 – opgaven en antwoorden

opgave 1fragment niet op de siteJ.P. Sweelinck – Psalm 23

cd1-track 2 De vragen 1 t/m 8 gaan over een bewerking voor vierstemmig koor van Psalm 23 van Jan Pieterszoon Sweelinck (1562–1621).De compositie bestaat uit zes onderdelen,elk gebaseerd op een melodieregel van de psalm.De klank is een halve toon hoger dan de notatie. Je hoort vier keer het begin. De sopraanpartij is afgedrukt. Hierin zijn enkele voortekens weggelaten.

■ Noteer de ontbrekende voortekens; de plaats van het eerste voorteken is met een pijl aangegeven. cd1-track 3 De partituur van het eerste onderdeel van de compositie is afgedrukt, met daaronder de psalmregel waarop dit onderdeel is gebaseerd.

■ Geef voor de drie met een haak aangegeven plaatsen aan, hoe melodisch van de psalmregel gebruik wordt gemaakt. (Geef het gedeelte van de regel aan, alsmede eventuele veranderingen.) 1 .................................................................................................................................................... 2 .................................................................................................................................................... 3 ....................................................................................................................................................

■ Geef de term voor de ritmische verhouding tussen de eerste vier noten van de sopraanpartij en die van de baspartij. Na enige leestijd hoor je het fragment twee keer. ............................................................................................................................................................

cd1-track 4 Je hoort het slot van de tweede regel.Van de laatste twee akkoorden zijn de noten van de sopraan en de bas afgedrukt. De bastonen zijn de grondtonen. De beide akkoorden zijn volledige drieklanken.

■ Noteer onder de sopraannoten de ontbrekende twee noten van beide akkoorden. Je hoort het fragment drie keer. cd1-track 5 Van het volgende fragment zijn (in de vioolsleutel) de begin- en slotnoten van de baspartij gegeven.

■ Noteer met drie hele noten de rest van de door de bassen gezongen melodie. Je hoort het fragment vier keer. cd1-track 6 Het volgende fragment is gebaseerd op de hieronder afgedrukte regel van de psalmmelodie. In dit fragment zetten de bassen vier keer een melodie in. Soms zingen ze de melodie van de psalmregel geheel, soms gedeeltelijk en soms helemaal niet.

■ Geef met een kruisje in de juiste kolom aan, wat door de bassen gezongen wordt. Laat ritmische veranderingen buiten beschouwing. Je hoort het fragment vier keer. psalmregel geheel gedeeltelijk niet 1e basinzet ............................................................. 2e basinzet ............................................................. 3e basinzet ............................................................. 4e basinzet .............................................................

cd1-track 7 Je hoort drie keer het slot van het werk. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet . Beantwoord in die tijd ook vraag 8.

■ Welk verschijnsel uit de Middeleeuwen en Renaissance hoor je in de slotsamenklank? ............................................................................................................................................................ Dit werk komt uit de Renaissance (en niet uit de Barok).

■ Geef hiervoor één argument. Het antwoord bij vraag 7 mag je niet opnieuw noemen. ............................................................................................................................................................

opgave 2fragment niet op de siteW.A. Mozart – Symfonie nr. 38, K.V. 504, deel 3

cd1-track 8 De vragen 9 t/m 26 gaan over een deel uit een symfonie van Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791). Dit deel is geschreven in de vorm van een rondo (A–B–A’–C–A–B–A’). Van het A-gedeelte hoor je de eerste muzikale volzin.

■ Geef de technische term voor de melodische relatie tussen de voorzin en de nazin. Je hoort het fragment twee keer. ............................................................................................................................................................ cd1-track 9 Je hoort van het zojuist beluisterde fragment twee keer de voorzin. Van deze voorzin zijn de partijen van de eerste en tweede viool afgedrukt. Deze twee partijen hebben eenzelfde kopmotief.

■ Noem nog een andere melodische overeenkomst tussen deze twee partijen. ............................................................................................................................................................ Er is een ritmisch verschil tussen deze twee partijen.

■ Beschrijf voor beide partijen het ritmisch verloop, waarbij het verschil tussen deze partijen duidelijk naar voren komt. viool 1 ............................................................................................................................................ viool 2 ............................................................................................................................................

cd1-track 10 Je hoort het fragment van vraag 9, daarna een vergelijkbaar fragment, en dit drie keer.

■ Waarin verschilt het tweede fragment van het eerste met betrekking tot de instrumentatie? ............................................................................................................................................................

■ Geef voor beide fragmenten aan of de inzet in mineur of majeur is. fragment 1 ...................................................................................................................................... fragment 2 ...................................................................................................................................... cd1-track 11 Je hoort van het B-gedeelte van dit rondo de eerste zestien maten vier keer. Een aantal partijen is gedeeltelijk afgedrukt.

Laat de maten 13 tot 16 buiten beschouwing. In dit fragment klinkt een passage van tenminste drie maten, waarin alle op dat moment meespelende instrumenten hetzelfde ritme spelen.

■ In welke maten is dat het geval? ............................................................................................................................................................ cd1-track 12 In het volgende fragment worden de maten 1 t/m 8 van het zojuist beluisterde fragment herhaald, maar enigszins anders geïnstrumenteerd.

■ Welk houten blaasinstrument hoor je zowel in de maten 1 t/m 4 als in de maten 5 t/m 8? Je hoort het fragment vier keer. ............................................................................................................................................................ cd1-track 13 De terugkeer van het A-gedeelte is een variatie op het eerste A-gedeelte. Het kopmotief van het thema van het A-gedeelte speelt daarbij een belangrijke rol. Dit motief is afgedrukt.

■ Welke twee van de onderstaande beweringen zijn op dit fragment van toepassing? 1 Er klinkt een passage waarin de houtblazers het kopmotief spelen, terwijl de violen noten met versiering spelen. 2 Er klinkt een triolenpassage. 3 Het kopmotief wordt soms door het gehele orkest unisono gespeeld. Na enige leestijd hoor je het fragment drie keer. ............................................................................................................................................................

cd1-track 14 Van het volgende fragment zijn de partijen van de eerste en tweede viool en de contrabas afgedrukt.

■ Noteer in de lege hokjes de harmonische functies die in de betreffende maten gebruikt worden. Je hoort het fragment twee keer. cd1-track 15 De volgende vragen gaan over het C-gedeelte. In het volgende fragment komen contrasten voor.

■ Beschrijf twee van deze contrasten. Je hoort het fragment drie keer. 1 ........................................................................................................................................................ 2 ........................................................................................................................................................ cd1-track 16 Je hoort het zojuist beluisterde fragment met het vervolg daarop twee keer. Dit (hele) fragment heeft kenmerken van een doorwerking.

■ Geef voor deze bewering twee argumenten. 1 ........................................................................................................................................................ 2 ........................................................................................................................................................

Dit fragment wordt grotendeels beheerst door de inzetten van de eerste en tweede viool uit het begin van het A-gedeelte, die hieronder zijn afgedrukt. Deze inzetten noemen we motief 1 en motief 2. Ze zijn dikwijls iets gevarieerd met betrekking tot toonhoogte, intervalverloop en lengte van de laatste noot. Na enige leestijd hoor je dit fragment twee keer. Daarna wordt de cd tien minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd de vragen 21 t/m 25.

■ Geef boven de fluitpartij met pijlen alle plaatsen aan waar de fluit motief 1 inzet. Er zijn verschillende passages waar tenminste drie partijen unisono motief 2 spelen.

■ Noem de maatnummers van één zo’n passage. ............................................................................................................................................................ In de maten 13 t/m 33 vindt een soort spel plaats tussen motief 1 en 2.

■ Beschrijf dit spel. ............................................................................................................................................................

■ Welke noten spelen de altviolen in maat 9? .............................................................................. Welk interval is dat? (Geef de volledige benaming.) ................................................................

■ Geef de technische term voor de verwantschap tussen de toonsoort die in maat 5 bereikt is en de hoofdtoonsoort van dit rondo (D-grote terts). ............................................................................................................................................................ cd1-track 18 Je hoort een langer fragment één keer. Daarna wordt de cd tien minuten stilgezet. Dit is een werk uit de tijd van de Weense Klassieken (en niet uit de Romantiek).

opgave 3fragment niet op de siteC. Debussy – Voiles

^cd2-track1 De vragen 27 t/m 37 gaan over ’Voiles’, een prelude voor piano van Claude Debussy

(1862–1918).

Van het begin van de compositie is hieronder de partituur afgedrukt.

271p

Beschrijf globaal de dynamiek.

Na enige leestijd hoor je het fragment één keer.

............................................................................................................................................................

^cd2-track2 Na een minuut leestijd hoor je dit fragment nog een keer. Daarna wordt de cd vijf minuten

stilgezet. Beantwoord in die tijd de vragen 28 t/m 31.

282p

Noteer op onderstaande notenbalk, binnen één octaaf, de in maat 1 en 2 gebruikte noten.

Geef de naam van de toonreeks die hieruit resulteert.

............................................................................................................................................................

De melodie in de maten 1 t/m 6 wordt tweestemmig gespeeld. Tussen de twee stemmen

wordt in feite slechts één interval gespeeld.

291p

Welk interval is dat? (Geef de volledige benaming.)

............................................................................................................................................................

In maat 7 is met een haak een melodisch motief van drie noten aangegeven.

302p

Geef met pijlen vier verschillende plaatsen aan waar dit motief nog meer wordt ingezet.

311p

Geef de technische term voor de baspartij, gelet op het toonhoogteverloop.

Laat ’ostinaat’ buiten beschouwing.

............................................................................................................................................................

Je hoort één keer de maten 1 t/m 16. De wijze waarop Debussy in dit werk met het ritme

omgaat, wordt wel aangeduid met het begrip ’vrij ritme’. Voorbeelden daarvan zijn te zien

bij vergelijking van de melodie van maat 3–4 met de overeenkomstige melodie in maat

12–13, of die van maat 1–2 met die van 15–16.

322p

Verklaar het begrip ’vrij ritme’.

............................................................................................................................................................

In het volgende fragment klinkt een melodie die ook, in z’n geheel, voorkomt in maat 9

t/m 13 van de afgedrukte partituur.

332p

Geef deze melodie in de partituur aan. (Omcirkel elke noot van de melodie.)

Na een korte leestijd hoor je het fragment drie keer.

Van het volgende fragment is het notenbeeld afgedrukt.

341p

Geef de technische term voor de hier in kleine noten uitgeschreven speelwijze.

............................................................................................................................................................

351p

Wat is naam van de toonreeks die gebruikt is in de met kleine noten afgedrukte loopjes?

Je kunt je beperken tot de met een haak aangegeven reeks.

Je hoort het fragment twee keer.

............................................................................................................................................................

^cd2-track6 Je hoort drie keer het slot van het werk.

Hierbij schrijft de componist: ’Très apaisé et très atténué jusqu’à la fin’ (Zeer verstillend

en zeer afnemend tot aan het eind).

363p

Noem drie manieren waarop deze aanwijzing is getoonzet. Laat ’stijgend/dalend’ buiten

beschouwing.

Na de muziek wordt de cd vijf minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd ook vraag 37.

1........................................................................................................................................................

2........................................................................................................................................................

3........................................................................................................................................................

373p

Tot welke stijl wordt dit werk gerekend?....................................................................................

Geef hiervoor twee argumenten op basis van de beluisterde muziek.

1........................................................................................................................................................

2........................................................................................................................................................

opgave 4fragment niet op de siteH. Silver – Song for my father

cd2-track 7 De vragen 38 t/m 54 zijn gebaseerd op het nummer ’Song for my father’ van Horace Silver uit 1965 en het daarvan afgeleide nummer ’Eleven long Years’ van de groep US3 uit 1993. De vragen 38 t/m 46 gaan alleen over het nummer van Horace Silver. Je hoort de intro en het thema twee keer. De intro duurt vier maten. Het thema bestaat uit drie gedeeltes van elk acht maten.

■ Geef met letters de vorm van het thema aan. Je hoeft geen accenten te gebruiken. 4 maten 8 maten 8 maten 8 maten Intro .................................................................. – – – cd2-track 8 Je hoort de eerste twee maten van het thema vier keer.

■ Beschrijf twee aspecten van de melodische en/of ritmische structuur. 1 ........................................................................................................................................................ 2 ........................................................................................................................................................

■ Op welke manier(en) bewegen de blaasinstrumenten zich ten opzichte van elkaar in het: tweede gedeelte .............................................................................................................................. derde gedeelte ................................................................................................................................ Kies uit: unisono, parallel of beide. cd2-track 10 Je hoort de eerste zes maten van het derde gedeelte van het thema. De melodie van het hoogst klinkende blaasinstrument is gedeeltelijk afgedrukt.

■ Noteer het vervolg van deze partij (toonhoogte en ritme). Je hoort het fragment vijf keer. cd2-track 11 Je hoort het volgende fragment vier keer. Hierin speelt de piano een reeks akkoorden.

■ Op hoeveel verschillende akkoorden is de pianosolo gebaseerd? N.B. Het eerste en laatste akkoord zijn hetzelfde. ............................................................................................................................................................ cd2-track 12 Je hoort het begin van de pianosolo, daarna het slot ervan, en dit drie keer.

■ Geef voor zowel de linkerhand (laag) als de rechterhand (hoog) van de piano aan of er sprake is van overwegend één- of meerstemmigheid. fragment 1 linkerhand ............................................ rechterhand ............................................................ fragment 2 linkerhand ............................................ rechterhand ............................................................

■ Geef aan hoe het samenspel tussen de linker- en de rechterhand is in: fragment 1 ...................................................................................................................................... fragment 2 ...................................................................................................................................... cd2-track 13 Je hoort het slot van de coda drie keer.

■ Noteer één maat van het ostinate ritme van de contrabas.

cd2-track 14 De vragen 47 t/m 54 gaan voornamelijk over het nummer van US3. Je hoort eerst de intro van Horace Silver, daarna het begin van de intro van US3, en dit drie keer. Het begin van de intro van US3 is langer en bevat een stem.

■ Noem nog twee verschillen tussen beide intro’s. Ga bij je antwoord uit van het tweede fragment. 1 ........................................................................................................................................................ 2 ........................................................................................................................................................ cd2-track 15 Het volgende fragment bestaat uit couplet 1, couplet 2 en het refrein. Deze onderdelen worden op eenzelfde manier van elkaar gescheiden.

■ Noem de technische term voor de wijze waarop dit gebeurt. Je hoort het fragment één keer. ............................................................................................................................................................ cd2-track 16 Het refrein is gebaseerd op het thema van ’Song for my father’ van Horace Silver. Je hoort één keer de eerste acht maten van het thema van Horace Silver en daarna drie keer het korte refrein van US3.

■ Op welk gedeelte van het thema van Silver is het refrein van US3 voornamelijk gebaseerd? ............................................................................................................................................................ Hoe vaak wordt dit gedeelte in het refrein van US3 gebruikt? ............................................................................................................................................................ Het themagedeelte krijgt bij US3 een andere functie dan bij Horace Silver.

■ Wat is dat verschil in functie? Ga bij je antwoord uit van het US3 fragment. ............................................................................................................................................................ cd2-track 17 Je hoort de trompetsolo. De begeleiding in deze solo valt uiteen in twee delen.

■ Noem twee verschillen tussen de begeleiding in het eerste gedeelte van de solo en in het tweede gedeelte. Ga bij je antwoord uit van het tweede gedeelte. Je hoort het fragment twee keer. 1 ........................................................................................................................................................ 2 ........................................................................................................................................................ cd2-track 18 Je hoort het gehele nummer van US3 één keer. Hierin bestaat elk onderdeel, behalve het laatste, uit acht maten.

■ Geef de vorm aan met couplet (C) en refrein (R). De eerste twee onderdelen, de beide solo’s en het laatste onderdeel zijn gegeven. Intro – 8 maten met zang – … – … – … – … – … – … – S – S – … – … – … – Coda

cd2-track 19 Je hoort van achtereenvolgens Horace Silver en US3 een fragment van circa 1½ minuut. Het nummer van Horace Silver behoort tot de jazz, het nummer van US3 tot de pop. Beide nummers vertonen overeenkomsten.

■ Geef voor beide nummers één gemeenschappelijk kenmerk. Noem bovendien voor het nummer van Silver één typisch jazzkenmerk en voor het nummer van US3 één typisch popkenmerk. gemeenschappelijk kenmerk ........................................................................................................ Horace Silver, jazzkenmerk .......................................................................................................... US3, popkenmerk ..........................................................................................................................

■ Kun je het nummer van US3 beschouwen als een variatie op het thema van Silver? Motiveer je antwoord. ............................................................................................................................................................ Einde ............................................................................................................................................................